Probiotyki – eliksir zdrowia czy pusta obietnica

Probiotics: elixir or empty promise? Lancet Gastroenterol Hepatol. 2019;4:81 (dostępny pełen tekst)

W ostatnich latach bardzo wzrosło zainteresowanie zaburzeniami  mikrobiomu jelitowego, które mają mieć znaczący udział w patogenezie licznych chorób od otyłości do choroby Parkinsona i depresji. Preparaty probiotyków stały się bardzo popularne, światowy rynek szacuje się na 37 mld USD.

Jednakże, wiedza na temat mikrobiomu jest ciągle w powijakach a praktyczne zastosowanie probiotyków, zarówno komercyjne jak i kliniczne, znacznie wyprzedza stan wiedzy naukowej.

Wyniki badań klinicznych są zróżnicowane a same badania w większości niskiej jakości. Najsilniejsze sugestie dotyczą korzystnego wpływu probiotyków na biegunki infekcyjne i poantybiotykowe. Jednakże niedawne badania nieco podważają te twierdzenia.

W opublikowanej w piśmie Cell pracy  stwierdzono, że probiotyki kolonizowały szybko jelita po antybiotykoterapii ale jednocześnie opóźniały przywrócenie prawidłowego mikrobiomu nawet o 5 miesięcy. Znacznie skuteczniejsze w tej mierze były autologiczne przeszczepy bakterii kałowych.

Z kolei z badaniu opublikowanym w NEJM probiotyki zawierające Lactobacillus rhamnosus i  Lactobacillus helveticus nie były skuteczne  u dzieci przyjętych na SOR z nieżytem żołądka i jelit w porównaniu z placebo. W innej pracy z tego pisma podobne wyniki odnotowano dla preparatu zawierającego tylko Lactobacillus rhamnosus GG. Nie oznacza to, że także inne szczepy byłyby nieskuteczna, ale kwestia wymaga dalszych badań.

Co ważne, wskazania gastroenterologiczne nie są jedynym powodem stosowania probiotyków. Wiele osób przyjmuje je z nadzieją na poprawę funkcji immunologicznych, zdrowia psychicznego czy w celu prewencji sercowo-naczyniowej. Dowodów na takie działania jednak nie ma.

Probiotyki jako suplementy diety  nie podlegają wymaganiom udowodnienia skuteczności i bezpieczeństwa. Wobec bardzo szerokiego stosowania można by przyjąć, że probiotyki są co najmniej  nieszkodliwe. Nie można jednak wykluczyć problemów związanych z zanieczyszczeniami preparatów lub  nawet powikłaniami jak bakteriemia u osób ze znacznie obniżoną odpornością.

Mimo, że teoretyczne uzasadnienie dla stosowania probiotyków jest mocne, przed nami długa droga do poznania  ich ewentualnych korzyści i zagrożeń. Mikrobiom każdej osoby jest indywidualny i stąd konieczne jest bardziej spersonalizowane podejście. Dla zdrowego mikrobiomu korzystniejsza może być zdrowa, zróżnicowana dieta.

Rygorystycznie zaplanowane badania kliniczne wykażą, czy probiotyki to rzeczywiście eliksir zdrowia czy tylko pusta obietnica.

Opracowano na podstawie: Lancet Gastroenterology & Hepatology, luty 2019

Marcin Kargul