„Suche” lub „wtórne” utonięcie i inne podobne mity medyczne

Szpilman D i wsp. „Dry drowning’”and other myths. Cleve Clin J Med. 2018 Jul;85(7):529-535 (dostępny pełen tekst)

W artykule w poświęconym tonięciu i utonięciu oraz medycznym mitom z tym związanym autorzy przytaczają bardzo głośny medialnie przypadek z USA z zeszłego roku. Czteroletni chłopiec upadł i na chwilę zanurzył się cały w przydomowym baseniku z wodą do kolan. Zmarł tydzień później, informacja o tym rozprzestrzeniała się szeroko przez media tradycyjne i społecznościowe, opisywana jako „suche” lub „wtórne” utonięcie. Tymczasem w autopsji stwierdzono zapalenie mięśnia sercowego w żaden sposób niezwiązane z tonięciem, co jednak nie przebiło się do opinii publicznej.

Rocznie na świecie z powodu utonięcia ginie ok. 370 000 ludzi, utonięcia są czołową przyczyną zgonów dzieci  w wieku 1-14 lat. Tym bardziej istotne jest prawidłowe rozumienie i nazywanie tych zdarzeń, dla skutecznej prewencji, ratowania ofiar i zmniejszenia śmiertelności. Autorzy podkreślają, że:

– niezakończone zgonem  tonięcia mogą powodować objawy od lekkiego kaszlu do ciężkiego obrzęku płuc i deficytów neurologicznych. Na każde jedno utonięcie przypada pięć zdarzeń niezakończonych zgonem ale wymagających interwencji medycznej oraz 200 uratowanych osób (przez rodziców, świadków, ratowników) nie wymagających takiej interwencji.

– do zgonu przez utonięcie dochodzi w mechanizmie zatrzymania akcji serca w wyniku hipoksemii. Proces ten może być przerwany w każdym momencie, obraz kliniczny zależeć będzie od reaktywności oskrzeli, ilości zaaspirowanej wody (bez większego znaczenia słodkiej czy słonej) i czasu trwania niedotlenienia. Woda w pęcherzykach płucnych uszkadza surfaktant i barierę pęcherzykowo-włośniczkową co może prowadzić do obrzęku płuc.

– niepoprawne medycznie określenie „suche utoniecie” może być synonimem równie niepoprawnego „wtórnego utonięcia”, ale może dotyczyć  też sytuacji, gdy w autopsji nie stwierdzono wody w płucach (10-15% przypadków) i doszło do nagłego zgonu sercowego z innych przyczyn w czasie przebywania w wodzie.

– „wtórnym tonięciem/utonięciem” niepoprawnie określa się pogorszenie stanu klinicznego/zgon  w przeciągu 4-8 godzin po zdarzeniu, na skutek powolnego rozwoju obrzęku płuc. Jest to stosunkowo rzadkie (wśród  41 tysięcy uratowanych z tonięcia zmarło 0,5% objawowych po uratowaniu osób).

– nie zdarza się, że ktoś niespodziewanie umiera  dni czy tygodnie po tonięciu, bez żadnych  objawów poprzedzających, z płucami „zalanymi wodą”.

– należy uczulić, aby w razie pojawienia się w ciągu 8 godzin od zdarzenia  kaszlu, duszności czy innych niepokojących objawów jak zaburzenia zachowania czy zaburzenia procesów myślowych, niezwłocznie szukać pomocy medycznej.

– również w późniejszym okresie niepokojące objawy powinny skłaniać do konsultacji lekarskiej, ale wtedy uwaga powinna być zwrócona na inne przyczyny niż samo tonięcie, jak spontaniczna odma opłucnowa, chemiczne, bakteryjne lub wirusowe zapalenie płuc, uraz głowy lub klatki piersiowej, astma czy ostra niewydolność oddechowa – w każdym razie nie „suche” czy „wtórne” tonięcie.

Opracowano na podstawie: Cleveland Clinic Journal of Medicine

Marcin Kargul