Skryning w kierunku nadciśnienia: podsumowanie akcji „Maj miesiącem mierzenia nadciśnienia tętniczego 2017”

Thomas Beaney i wsp. May Measurement Month 2017: an analysis of blood pressure screening results worldwide. Lancet Glob Health 2018;6: e736–43 (dostępny pełen tekst)

Nadciśnienie tętnicze jest najważniejszym globalnym powodem obciążeń zdrowotnych i umieralności, prowadząc do 10,5 miliona zgonów rocznie. Mimo dostępności skutecznych metod leczenia, u większości nadciśnienie nie jest kontrolowane, co wynika w dużym stopniu z nieświadomości choroby i braku badań przesiewowych. Problem ten dotyczy w największym stopniu krajów o niższym dochodzie.

Wprowadzenie zorganizowanych systemów wykrywania i monitorowania nadciśnienia wymaga środków finansowych, wsparcia władz i czasu. Jako działanie doraźne w 2017 r. zainicjowano pod egidą International Society of Hypertension (ISH) i World Hypertension League globalną akcję „Maj Miesiącem Mierzenia Ciśnienia Tętniczego (May Measurement Month, MMM 2017). W Lancet  Global Health opublikowano podsumowanie danych z 80 krajów uczestniczących w MMM 2017.

Program w poszczególnych krajach koordynowany był lokalnie (w Polsce przez  komitety naukowy i sterujący). Informacje o programie, protokół i materiały szkoleniowe dostępne były w Internecie, program promowano też w innych mediach. Na zasadzie woluntariatu profesjonaliści medyczni (badacze) – lekarze, pielęgniarki, farmaceuci, ale też studenci medycyny i kierunków związanych ze zdrowiem, zbierali u chętnych i dobrowolnie zgłaszających się  do nich dorosłych osób/pacjentów dane demograficzne i informacje dotyczące historii chorób układu krążenia oraz czynników ryzyka sercowo-naczyniowego wraz  z trzema następującymi po sobie pomiarami ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca. Pacjenci z wynikami pomiarów mieli zgłosić się do swoich lekarzy prowadzących. W założeniu program miał dotyczyć  przede wszystkim osób/pacjentów, u których ciśnienie tętnicze nie było mierzone uprzednio w przeciągu co najmniej roku.

W Polsce akcja prowadzona była głównie w ośrodkach medycznych, aptekach i sklepach medycznych, w innych krajach także w miejscach pracy czy galeriach handlowych. Łącznie na świecie przebadano ponad 1,2 mln osób. Spośród nich 8,6% miało cukrzycę, 3,1% zawał a 1,8% udar w wywiadzie, 11,6% paliło.

Ogółem nadciśnienie (średnia pomiarów ≥ 140/90 mm Hg lub uprzednie rozpoznanie nadciśnienia/przyjmowanie leków hipotensyjnych) stwierdzono u 34,9% (blisko 400 tys.). Po wyłączeniu osób stosujących leki, z blisko 900 tys. badanych świeżo wykryte nadciśnienie stwierdzono u 17,3% (ponad 150 tys.) Wśród osób z uprzednio rozpoznanym nadciśnieniem 46,3% (ponad 100 tys.) było źle kontrolowanych. Ogółem daje to ponad 250 tysięcy osób z nowo wykrytym lub źle kontrolowanym nadciśnieniem (co piąty przebadany).

W analizie wieloczynnikowej skorygowane wartości ciśnienia były wyższe u osób z  cukrzycą, chorobami sercowo-naczyniowymi, palących oraz spożywających alkohol przynajmniej raz w tygodniu. Ciekawostką jest, że średnie wartości ciśnienia były najniższe we wtorek i najwyższe w sobotę.

Ponieważ program oparty był na woluntariacie i donacjach, wydatki ISH wyniosły tylko ok. 0,22 $ na osobę poddaną badaniu lub ok. 1$ na wykryty przypadek nadciśnienia lub złej kontroli nadciśnienia.

Autorzy podkreślają, że był to największy koordynowany międzynarodowy program przesiewowy dotyczący czynników ryzyka sercowo-naczyniowego.  Był on efektywny kosztowo i pozwolił na wykrycie dużej liczby osób, które odniosą korzyści z inicjacji lub identyfikacji leczenia. Program będzie powtarzany corocznie (niedawno odbył się MMM 2018) do czasu wprowadzenia systematycznych systemów wykrywania monitorowania nadciśnienia. Każdy z profesjonalistów medycznych może się przyłączyć do akcji w kolejnych latach.

Mając na celu podnoszenie globalnej świadomości nadciśnienia tętniczego, w Polsce i na świecie kampanię Maj Miesiącem Mierzenia Ciśnienia Tętniczego wspiera firma Servier.

Opracowano na podstawie: Lancet Global Health, czerwiec 2018

Marcin Kargul