Czy szkodliwy wpływ cukru w diecie to coś więcej niż źródło pustych kalorii?

Gary Taubes. What if sugar is worse than just empty calories? An essay by Gary Taubes. BMJ 2018;360:j5808

Na łamach BMJ Gary Taubes (Nutrition Science Initiative, San Diego) zastanawia się, czy niekorzystny wpływ spożywania cukru to coś więcej niż dostarczanie organizmowi „pustych”  (pozbawionych wartości odżywczej) kalorii.

W 19 wieku , w którym doszło do powstania i rozwoju przemysłu cukierniczego, spożycie cukru na głowę Amerykanina zwiększyło się 16 krotnie. Na początku 20 wieku zaczęto wiązać spożywanie cukru rafinowanego z ryzykiem cukrzycy, jednakże później przeważył pogląd, prezentowany m.in. przez Elliota Joslina, że znaczenie ma wyłącznie nadmiar przyjmowanych kalorii i otyłość. Cukier uważano za stosunkowo niegroźny nawet dla diabetyków.

W latach 60-tych ponownie pojawiły się głosy, że cukier może sprzyjać otyłości, cukrzycy i chorobom sercowo-naczyniowym, ale zdecydowanie przeważał pogląd o niekorzystnym wpływie nasyconych kawasów tłuszczowych. Pewne znaczenie miała działalność lobbingowa przemysłu cukrowniczego.

Wytyczne żywieniowe z lat 80-tych bardzo ogólnie zalecały unikanie „zbyt dużego spożycia cukru”. Nawet obecnie rekomendacje ograniczenia spożycia cukru uzasadniane są jego wpływem na rozwój próchnicy i „pustymi kaloriami”.

Tymczasem pojawia się coraz więcej doniesień, że to fruktoza jako komponenta sacharozy czy składnik syropu fruktozowego wywiera niekorzystny wpływ niezależnie od zawartości kalorycznej. Jest metabolizowana w wątrobie i powoduje akumulację wątrobowej tkanki tłuszczowej, co prowadzi do oporności na insulinę, otyłości i cukrzycy typu 2.

Autor artykułu zgadza się, że hipoteza ta wymaga jednoznacznego potwierdzenia, ale jeśli tak się stanie, rekomendacje żywieniowe z ostatnich 40 lat okażą się w dużej mierze błędne. Konieczne są kontrolowane badania z twardymi punktami końcowymi, analogiczne do przeprowadzonych nad wpływem tłuszczów w diecie. Tymczasem nakłady na badania nad rolą cukru są znikome w porównaniu z badaniami nad hipotezą lipidową.

Opracowano na podstawie: BMJ, 4 stycznia 2018

Marcin Kargul