Szczepienia przeciwko grypie: skuteczność, ograniczenia, perspektywy. Jakie przewidywania na nadchodzący sezon grypowy?

Catharine I. Paules i wsp. Chasing Seasonal Influenza — The Need for a Universal Influenza Vaccine. NEJM online styczeń 2018 (dostępny pełen tekst)

Grypa sezonowa powoduje corocznie ok. 3-5 milionów ciężkich zachorowań i 300-500 tysięcy zgonów na świecie.  Kluczową rolę w prewencji odgrywają szczepienia.

Szczepy wirusa grypy wykazują zmienność antygenową, dlatego też skład szczepionki jest corocznie aktualizowany. Zalecenia wydaje WHO we współpracy z krajowymi ośrodkami (dla półkuli północnej  w lutym), co pozwala na wyprodukowanie szczepionek na następny sezon (produkcja trwa ok. 6-8 miesięcy).

Może się zdarzyć, że krążące szczepy wirusa grypy zmienią się znacznie już po wydaniu rekomendacji, jak w sezonie 2014-2015, gdy w USA ponad 80% wirusów grypy A (H3BA)  różniło się znacząco od składu szczepionki i ogólną skuteczność szczepień oceniono na 13%.

Innym czynnikiem wpływającym na skuteczność szczepionek jest metoda produkcji – aktualnie większość wytwarzana jest w zarodkach kurzych, gdzie podczas replikacji wirusa może dojść do mutacji powodujących zmiany antygenowe. Przewagi w tym zakresie ma produkcja w kulturach tkankowych.

Z opisanych powodów skuteczność szczepień przeciwko grypie waha się najczęściej w zakresie 40-60%, co jest odsetkiem niższym niż przy innych szczepieniach. Na poziomie indywidualnym na skuteczność wpływ mogą mieć wcześniejsze szczepienia i zachorowania na grypę, wiek i choroby współistniejące.

Tegoroczne doniesienia z Australii wzbudzają obawy. Zanotowano rekordową liczbę ponad 215 tysięcy potwierdzonych laboratoryjnie zachorowań na grypę. W większości spowodowane były wirusem H3N2, a skuteczność szczepionki w przeciwko niemu określono na 10%.

Implikacje dla półkuli północnej nie są jednoznaczne, ale należy mieć na uwadze, że szczepionki na nadchodzący sezon mają ten sam skład, wobec czego można przewidywać ciężki sezon grypowy.

Zdaniem autorów artykułu w NEJM, docelowe wysiłki badawcze powinny zmierzać do opracowania szczepionki uniwersalnej, wielosezonowej, bez ograniczeń skuteczności związanych z produkcją i skutecznej wobec szczepów grypy sezonowej oraz w ewentualnej grypy pandemicznej. Zagadnieniom tym poświęcone było  niedawne spotkanie ekspertów pod egidą National Institute of Allergy and Infectious Diseases.

Zarazem, mimo że niedoskonałe, współczesne szczepionki są bardzo cenne z perspektywy zdrowia publicznego. Szacuje się, że w USA w latach 2005-2014 zapobiegły 40  tysiącom zgonów.

Opracowano na podstawie: New England Journal of Medicine, 29 listopada 2017

Marcin Kargul