Czemu chorujemy na zwyrodnienie stawów kolanowych? Jak zapobiegać?

Jennifer Abbasi. Can Exercise Prevent Knee Osteoarthritis? JAMA 2017;318(22):2169-2171

Choroby zwyrodnieniowe stawów są  bardzo rozpowszechnione we współczesnym świecie. Za 80% obciążeń zdrowotnych odpowiadają zmiany w stawach kolanowych (gonartroza), na chorobę tę cierpi 18% Amerykanów w wieku 45 i więcej lat. Co roku w USA przeprowadza się 700 000 operacji endoprotezoplastyki. Uważa się, że główne czynniki sprawcze to starzenie się populacji oraz nadwaga i otyłość.

W JAMA ukazało się omówienie niedawnej pracy z Proceedings of the National Academy of Sciences, w której porównano częstość gonartrozy w różnych epokach na podstawie zachowanych szkieletów.

Badano szkielety znajdujące się w instytucjach akademickich dla celów szkoleniowych. Porównano szkielety osób z dużych miast, zmarłych w wieku ≥50 w latach 1905-1940 (epoka industrialna, n=1581) i w latach 1976-2015 (epoka postindustrialna, n=-819). Dla większości tych osób znane były dane o BMI. Dodatkowo, przebadano także  176 prehistorycznych szkieletów Indian Amerykańskich, członków społeczności łowiecko-zbierackich i wczesno-rolniczych.

Stwierdzono chorobę zwyrodnieniową kolan u 16% osób w epoce postindustrialnej, 6% w epoce przedindustrialnej oraz 8% w populacji prehistorycznej.

Po uwzględnieniu w analizie wieku i  BMI, częstość gonartrozy była dalej 2,1 razy większa (95% CI, 1.5–3.1) w epoce najnowszej. A zatem wydłużenie życia i wyższy wskaźnik BMI nie są wystarczające do wytłumaczenia  dwukrotnego wzrostu częstości zwyrodnienia stawów kolanowych w drugiej połowie 20 wieku, co implikuje, że możliwości prewencji są większe niż uważano.

Zwyrodnienie stawów kolanowych ma wieloczynnikowa etiologię. Za jego dużą częstość we  współczesnym świecie mogą odpowiadać np. prozapalna dieta bogata w rafinowane cukry czy upowszechnienie twardych chodników oraz obuwia na wysokim obcasie. Jednakże najważniejsza wydaje się rola nieaktywnego trybu życia.

Aktywność fizyczna określonego rodzaju i intensywności  wpływa korzystnie na chrząstkę stawową, więzadła  i kości oraz wzmacnia mięśnie, które warunkują odpowiednie rozłożenie obciążeń.

Chrząstka stawowa w kolanach jest odżywiana poprzez  płyn stawowy, czemu sprzyja aktywność. Z drugiej strony, urazy takie jak uszkodzenie więzadeł krzyżowych czy łąkotki są prekursorami zmian zwyrodnieniowych.

Ludzie współcześnie mają skłonność do zmian zwyrodnieniowych, ponieważ  z jednej strony są nieaktywni i słabsi fizyczne, a z drugiej  wykonują „nienaturalne” rodzaje aktywności, jak np. jazda nartach. Ok. 10% zwyrodnień stawów kolanowych można przypisać urazom we wcześniejszym okresie życia.

W ostatnich latach upowszechniają się ekstremalne formy aktywności, jak np. crossfit, co u osób nieodpowiednio wytrenowanych może prowadzić do zmian zwyrodnieniowych w przyszłości. Najbardziej odpowiednie formy aktywności  dla kolan to zdaniem cytowanych ortopedów rower stacjonarny czy orbitrek.

Opracowano na podstawie JAMA, 22 listopada 2017

Marcin Kargul