Czy powszechne badania przesiewowe w kierunku cukrzycy typu 2 są uzasadnione? Wyniki programu ADDITION

Simmons, R.K. i wsp. Effect of population screening for type 2 diabetes and cardiovascular risk factors on mortality rate and cardiovascular events: a controlled trial among 1,912,392 Danish adults. Diabetologia (2017) 60: 2183 (dostępny pełen tekst)

Potencjalne korzyści powszechnych badań przesiewowych w kierunku cukrzycy typu 2 w populacji ogólnej są przedmiotem debaty. Chociaż programy okresowej oceny zdrowia obejmujące ryzyko cukrzycy są wprowadzone lub planowane w różnych krajach, nie wykazano dotychczas jednoznacznie  skuteczności takiego podejścia.

Na łamach Diabetologii opublikowano dwie prace poświęcone temu zagadnieniu w oparciu o dane z duńskiego ramienia badania ADDITION (Anglo–Danish–Dutch Study of Intensive Treatment in People with Screen-Detected Diabetes in Primary Care). Analiza dotyczyła wszystkich mieszkańców Danii w wieku 40-69 lat bez rozpoznanej cukrzycy zarejestrowanych w POZ.

W latach 2001 – 2006 r. w pięciu okręgach wprowadzono program badań przesiewowych w zakresie chorób układu sercowo-naczyniowego i cukrzycy. Do ponad 150 000 osób przesłało kwestionariusz oceny ryzyka cukrzycy (grupa skryningu).  Ci, których wynik wskazywał na umiarkowane lub wysokie ryzyko, zostali zaproszeni do lekarza rodzinnego na badanie w kierunku cukrzycy i oceny ryzyka sercowo-naczyniowego. Ok. 1 760 000 osób bez skryningu stanowiło grupę kontrolną.

Spośród 27 000 osób  które zgłosiły się na  badanie do lekarza rodzinnego u 1533 rozpoznano cukrzycę (a więc ok. 1% z grupy do której wysłano kwestionariusz).  Uczestników obserwowano około 9,5 lat do 31 grudnia 2012 r. – kiedy  zostały przeanalizowane rejestry krajowe pod kątem statusu życiowego i zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Wykazano, że w populacji ogólnej pojedyncza runda badań przesiewowych w odniesieniu do cukrzycy typu 2 i oceny ryzyka sercowo-naczyniowego nie wiązała się ze zmniejszeniem śmiertelności  z wszystkich przyczyn  ani częstości zdarzeń sercowo-naczyniowych. Podobnie wskaźniki śmiertelności związanej z cukrzycą, nowotworami, przyczynami sercowo-naczyniowymi  nie zmniejszyły się z powodu zaproszenia do badania przesiewowego.

Jednakże,  siostrzane badanie poświęcone osobom z grupy skryningu, u których zdiagnozowano cukrzycę typu 2 (w ramach  badania przesiewowego lub później, n= 13 992)  przyniosło inne wyniki – osoby te zostały zdiagnozowane średnio 2.2 roku wcześniej niż w osoby z grupy kontrolnej z cukrzycą rozpoznaną w analogicznym okresie (n=125 083). W trakcie obserwacji w tej pierwszej grupie stwierdzono istotne: zmniejszenie śmiertelności  z wszystkich przyczyn o 21% i  redukcję zdarzeń sercowo-naczyniowych o 16%.

Prawdopodobnie program miał  szersze oddziaływanie niż tylko samo wykrywanie cukrzycy. Lekarze w nim uczestniczący  udzielali porad odnośnie stylu życia osobom  z czynnikami ryzyka. Mogli też być bardziej wyczuleni na  rozpoznawanie cukrzycy u swoich pacjentów w okresie już po programie przesiewowym.

A zatem program badań przesiewowych przyniósł  korzyści osobom, u których rozpoznano cukrzycę podczas skryningu lub w późniejszym okresie,  jednakże korzyści te były zbyt małe, aby mieć znaczenie w skali całej populacji.

W towarzyszącym komentarzu autorzy zwracają uwagę, że powszechne badania przesiewowe mogą być celowe w krajach o wysokiej chorobowości i ograniczonym dostępie do opieki medycznej. W krajach europejskich bardziej skutecznym i opłacalnym rozwiązaniem będzie skryning  oportunistyczny, w którym pacjenci szukający porady medycznej z innego powodu (lub poddawani innym badaniom przesiewowym)  są następnie badani w kierunku cukrzycy lub stanu przedcukrzycowego.

Podobną opinię głosi autor   drugiego komentarza, Jonathan E. Shaw (Baker Heart and Diabetes Institute Melbourne Australia):

Właściwy wniosek z obecnie dostępnych dowodów jest taki, że powszechne programy badań przesiewowych, takie jak te, które zostały stworzone dla raka jelita grubego i raka piersi, nie mają uzasadnienia dla cukrzycy typu 2 w krajach, w których skryning oportunistyczny w kierunku cukrzycy funkcjonuje dobrze i  postępowanie w przypadku czynników ryzyka sercowo-naczyniowego jest prawidłowe. Duże publiczne nakłady wymagane na takie programy byłyby lepiej wydane na leczenie osób  z klinicznie rozpoznaną cukrzycą.

Opracowano na podstawie: Diabetologia, listopad 2017

Emilia Kudraszew

Dodaj komentarz