Nośne medialnie ale mało wartościowe naukowo badania obserwacyjne – unikajmy rozpraszania uwagi

John Mandrola. Enough With the Coffee Research and Other Distractions. Medscape (dostępny pełen tekst po rejestracji)

W serwisie Medscape John M Mandrola (Baptist Medical Associates, Louisville, Kentucky) dzieli się opinią na temat publikowania doniesień z badań obserwacyjnych o niskiej wartości naukowej. Autor uważa, że prace takie, chociaż dają rozgłos medialny i „klikalność”, to odwracają uwagę od daleko ważniejszych klinicznie zagadnień. W ten sposób istotne odkrycia mogą ginąć w zalewie szumu informacyjnego.

Jako przykład autor  podaje niedawne doniesienia o korzyściach picia kawy w odniesieniu do wskaźników umieralności.

Kwestia ta została już wcześniej dokładnie przebadana, a bezpieczeństwo kofeiny wykazano nawet w  badaniu randomizowanym u pacjentów z zaawansowaną niewydolnością serca.

Podobnie jak z kawą sytuacja wygląda z obserwacjami skutków zdrowotnych gorzkiej czekolady.

Szczególnie dużo prac dotyczy związków  różnych elementów pożywienia z ryzykiem raka. W  przeglądzie badań stwierdzono, że 80% wybranych przypadkowo składników pokarmowych ma takie obserwacje (korelacja dodatnia lub ujemna). Kolejne doniesienia o cudownych właściwościach jagód goji i czy komosy ryżowej należy traktować ze zdrowym  sceptycyzmem.

Inne przytaczane przykłady niewiele wnoszących badań to obserwacja związku mieszkania w okolicy o dużym ruchu ulicznym z demencją, czy gorsze rokowanie pacjentów z zawałem hospitalizowanych w miastach, w których właśnie odbywa się bieg maratoński.

W 2014 r. w JAMA opublikowano z kolei pracę, która wykazała lepsze rokowanie hospitalizowanych pacjentów z niewydolnością serca lub zatrzymaniem akcji serca w dniach odbywania się krajowych kongresów kardiologicznych (?).

Oczywiście nie wszystkie badania obserwacyjne są mało wartościowe. W niedawnym artykule w NEJM (omówionym w serwisie Vademecum)  podane są przykłady badań, które bardzo znacząco przyczyniły się do postępu w medycynie.

Autor postuluje:

  • redakcje czasopism medycznych powinny  być bardziej restrykcyjne przy akceptacji badań obserwacyjnych do publikacji i akcentować ich ograniczenia np. w streszczeniu
  • dziennikarze i media powinni być bardziej stonowani w tytułach i treści doniesień prasowych o nowych badaniach
  • czytelnicy muszą być świadomi ograniczeń i błędów systematycznych związanych z badaniami obserwacyjnymi, pamiętać czynnikach zakłócających i możliwej odwrotnej przyczynowości. Zawsze mieć na uwadze, że wykazana korelacja nie oznacza związku przyczynowo-skutkowego

Opracowano na podstawie: Medscape, sierpień 2017

Marcin Kargul