Optymalizacja antybiotykoterapii – niezbędna i możliwa

Srinivasan A. Antibiotic stewardship: Why we must, how we can. Cleve Clin J Med. 2017;84(9):673-679. (dostępny pełen tekst)

Optymalizacja  stosowania antybiotyków jest kluczowa dla rokowania  pacjentów ale też dla  przyszłości medycyny.

W USA notuje się rocznie 835 recept na antybiotyki na 1000 mieszkańców (od 501 w Alasce do 1285 w Wirginii Zachodniej. Dla porównania w krajach skandynawskich jest to ok. 400 recept/1000 mieszkańców.

W szpitalach 55% pacjentów przyjmuje antybiotyki, 75% pacjento-dni hospitalizacji  wiąże się z  antybiotykoterapią.

Częstość  niepotrzebnego lub niewłaściwego stosowania antybiotyków szacuje się na 20-40%, zarówno w opiece ambulatoryjnej jak i szpitalnej. W USA około 140 tys. wizyt na oddziałach ratunkowych  rocznie wynika z działań niepożądanych antybiotyków, w warunkach szpitalnych takie działania mogą być poważne (np. nefrotoksyczność czy supresja szpiku).

Zaburzenie mikrobiomu jelitowego związane z antybiotykoterapią wiąże się z wyższym ryzykiem otyłości i astmy a według ostatnich doniesień także sepsy. Retrospektywne badanie ponad 9 mln hospitalizowanych pacjentów wykazało, że stosowanie antybiotyków o szerokim spektrum zwiększyło o 50% ryzyko rehospitalizacji w powodu sepsy w ciągu 90 dni.

Ryzyko infekcji Clostridium difficile rośnie 7-10 krotnie w pierwszym miesiącu po antybiotykoterapii. W Anglii wprowadzenie specjalnego programu prewencyjnego zmniejszyło stosowanie w szpitalach  fluorochinolonów i cefalosporyn 3 generacji o 50% u pacjentów w wieku > 65 lat, czemu towarzyszyła redukcja zakażeń  Clostridium difficile o 70%.

Autorzy wymieniają interwencje o udowodnionym wpływie na optymalizację antybiotykoterapii, jak  w przypadku empirycznego rozpoczęcia podawania antybiotyku w szpitalu ponowna ocena terapii po kilku dniach na podstawie  antybiogramu i/lub nowych danych klinicznych.

Ponieważ antybiotyki w szpitalach najczęściej stosowane są w związku z zapaleniami dolnych dróg oddechowych (35%) i układu moczowego (22%), należy skoncentrować się na tych obszarach.

W pozaszpitalnym zapaleniu płuc ważna jest prawidłowa diagnoza. Wykazano, że 30% osób z takim rozpoznaniem  na oddziale ratunkowym w rzeczywistości nie miało zapalenia płuc. Ważna jest także długość leczenia. W niepowikłanym zapaleniu wytyczne zalecają 5-7 dni, podczas gdy mediana wynosi 10 dni. Duże praktyczne znaczenie ma też niestosowanie antybiotyków w bezobjawowej bakteriurii.

Autorzy podają również przykłady skutecznych interwencji w opiece ambulatoryjnej.

Opracowano na podstawie: Cleveland Clinic Journal of Medicine, sierpień 2017

Marcin Kargul