Jak poprawić przestrzeganie zaleceń w nadciśnieniu – implikacje największego badania z oceną metabolitów leków w płynach ustrojowych

Pankaj Gupta i wsp. Risk Factors for Nonadherence to Antihypertensive Treatment.  Hypertension. 2017;69:1113-1120

Nieprzestrzeganie zaleceń farmakoterapii  (nonadherence) jest coraz powszechniej postrzegane jako główny powód niedostatecznej kontroli ciśnienia na poziomie populacji i u poszczególnych pacjentów. Jedną z trudności w badaniach tego zagadnienia był brak metod bezpośredniej, czułej i powtarzalnej oceny przestrzegania zaleceń.

Autorzy pracy zamieszczonej w Hypertension są jednymi z twórców metody oznaczania metabolitów leków hipotensyjnych w surowicy i moczu za pomocą tandemowego spektrometru mas, sprzężonego z chromatografem cieczowym (high-performance liquid chromatography-tandem mass spectrometry, HPLC-MS/MS).

Przebadali oni tą metodą 1348 pacjentów w UK i Czechach. Odsetek nonadherence wyniósł odpowiednio 41,6% i 31,5%.

Nieprzestrzeganie zaleceń było częstsze u kobiet i młodszych pacjentów oraz w odniesieniu do diuretyków.  Także każdy dodatkowy preparat hipotensyjny znacząco zwiększał ryzyko nonadherence.

W dyskusji poruszono m.in. takie zagadnienia:

– niemal dwukrotny wzrost ryzyka nonadherence przy każdym dodatkowym leku potwierdzono w obu badanych populacjach. Strategia stosowania leków złożonych może przynieść efekty, wskazane są dalsze badania z użyciem metody HPLC-MS/MS

– w przypadku diuretyków znaczenie może mieć ich wpływ na jakość życia a także fakt, że najczęściej dodawane są do innych leków a więc w schemacie wielolekowym, który wiązał się z niższym wskaźnikiem adherence

– dane dotyczące płci nie znajdują prostego wyjaśnienia, dotychczasowe doniesienia były sprzeczne

– osoby  młodszym wieku są mniej chętne do akceptacji konieczności przyjmowania leków w chorobie, której nie towarzyszą objawy

– ograniczeniem zastosowanej metody może być tzw. efekt „toothbrush adherence” – przyjmowanie leku tylko przed wizyta lekarską analogicznie do mycia zębów przed wizytą u stomatologa. Ponadto wiele leków jest wykrywalnych w płynach ustrojowych nawet po  kilku dniach od przyjęcia, wobec czego  przerywane nieprzestrzeganie zaleceń mogło nie zostać wykryte. Z tych powodów test biochemiczny może nie doszacować rzeczywistej skali nonadherence.

W opinii autorów:

Przewidujemy, że proste zmiany leczenia hipotensyjnego (jak redukcja liczby przepisanych leków lub preparaty złożone) pod wpływem  wyników takiego testu poprawią stopień przestrzegania zaleceń co przełoży się na lepszą kontrolę ciśnienia u wielu pacjentów z nadciśnieniem nieprzestrzegających zaleceń.

Ponadto, ich zdaniem cztery łatwe do oceny  parametry kliniczne (wiek, płeć, stosowanie diuretyku, liczba leków) mogą posłużyć do opracowania  modelu predykcyjnego nonadherence, mogącego mieć zastosowanie w sytuacjach, gdy test biochemiczny jest niedostępny, także ze względów finansowych.

Opracowano na podstawie: Hypertension, czerwiec 2017

Marcin Kargul