Czy umiarkowane spożywanie alkoholu ma działanie kardioprotekcyjne? Kolejny głos w dyskusji – badanie kohorty blisko 2 milionów osób

Steven Bell i wsp. Association between clinically recorded alcohol consumption and initial presentation of 12 cardiovascular diseases: population based cohort study using linked health records. BMJ 2017;356:j909 (dostępny pełen tekst)

Związek spożywania alkoholu z ryzykiem sercowo-naczyniowym (cardiovascular, CV) jest kwestią kontrowersyjną. Większość metaanaliz sugeruje, że zależność ma kształt krzywej U a umiarkowana konsumpcja w porównaniu z abstynencją wiąże się ze zmniejszoną chorobowością i umieralnością CV.

Krótkoterminowe badania interwencyjne wskazują, że umiarkowane spożywanie alkoholu wiąże się ze wzrostem stężenia HDL i adiponektyny i zmniejszeniem stężenia fibrynogenu.

W ostatnim czasie podnoszą się jednak głosy sceptyków. Najpoważniejszym ograniczeniem metodologicznym dotychczasowych badań  jest łączenie w grupie abstynencji osób nigdy nie pijących, pijących bardzo okazjonalnie i  osób które zaprzestały spożywania alkoholu, najczęściej ze względów zdrowotnych (former drinkers).

Przeciwko tezie o protekcyjnym charakterze umiarkowanego picia alkoholu mogą też świadczyć wyniki  metaanalizy z  2014 r. uwzględniającej warianty genu dehydrogenazy alkoholowej. Sugerują one, że każda redukcja spożycia alkoholu zmniejsza ryzyko CV.

W BMJ opublikowano wyniki analizy danych blisko 2 milionów mieszkańców Anglii w wieku 30 i więcej lat, wyjściowo bez rozpoznanej choroby CV. Wykorzystano elektroniczne bazy danych dotyczące opieki podstawowej, hospitalizacji i zgonów. Spożycie alkoholu na podstawie deklaracji badanych podzielono na 5 kategorii: abstynencja prze całe życie (14,3%), zaprzestanie spożywania (3,7%), spożywanie: okazjonalne (11.9%), umiarkowane (do 21 jednostek/tydzień u mężczyzn i do 14 jednostek/tydzień u kobiet) (61,7%) i nadmierne (heavy drinking) (8,4%).

Mediana obserwacji w latach 1997-2010 wyniosła 6 lat, oceniano 12 manifestacji chorób CV. W tym czasie u 114 859 osób rozpoznano po raz pierwszy chorobę CV.

Abstynencja przez całe życie w porównaniu z umiarkowanym  spożywaniem alkoholu wiązała się z istotnym  wzrostem ryzyka (hazard względny, HR): niestabilnej dławicy (1,33), zawału (1,32), nagłego zgonu wieńcowego (1,56), niewydolności serca (1,24),  udaru niedokrwiennego (1,12), choroby tętnic obwodowych (1,22) i tętniaka aorty brzusznej (1,32).

Z kolei spożycie nadmierne w porównaniu z umiarkowanym wiązało się z istotnym wzrostem ryzyka: nagłego zgonu wieńcowego (1,21), niewydolności serca (1,22), zatrzymania akcji serca (1,50), przejściowego niedokrwienia mózgu (1,11), udaru niedokrwiennego (1,33), udaru krwotocznego (1,37) i choroby tętnic 0bwodowych (1,35).

Zdaniem autorów związek pomiędzy spożywaniem alkoholu a pierwszym rozpoznaniem choroby sercowo-naczyniowej jest heterogenny. Wyniki badania mogą mieć znaczenie dla indywidualnego poradnictwa, komunikacji w zakresie zdrowia publicznego oraz dla przyszłych badań naukowych.

Odnośnie indywidualnego poradnictwa na temat prewencji pierwotnej CV,  osoby nadmiernie pijące powinny być informowane o wzroście ryzyka wystąpienia określonych chorób.

Z kolei w odniesieniu do sugerowanych korzyści umiarkowanego spożywania alkoholu, zdaniem autorów nie należy zachęcać do picia w celu redukcji ryzyka CV. Przede wszystkim w badaniu nie analizowano konwersji z abstynencji  do umiarkowanego picia. Istnieją skuteczniejsze i bezpieczniejsze metody prewencji, jak zwiększenie aktywności fizycznej, odpowiednia dieta czy zaprzestanie palenia. Nie wiążą się one z ryzykiem takich  szkód jak uzależnienie, choroby wątroby czy nowotwory, które mogą wynikać ze spożywania alkoholu.

Należy też wziąć pod uwagę, że ze względu na obserwacyjny charakter badania  alkohol nie musi być bezpośrednim czynnikiem przyczynowym obserwowanych związków, które mogą wynikać z innych, nieznanych czynników wiążących się z badanymi kategoriami spożycia.

Opracowano na podstawie: BMJ, 23 marca 2017

Marcin Kargul