Nieprzestrzeganie zaleceń farmakoterapii – nie ma „magicznego” rozwiązania problemu

Ian M. Kronish Nathalie Moise. In Search of a “Magic Pill” for Medication Nonadherence. JAMA Intern Med. Published online

Na problem nieprzestrzegania zaleceń lekarskich (nonadherence) pierwszy zwrócił uwagę pionier Evidence Based Medicine David Sacket w latach 70-tych 20 wieku. Wraz z współpracownikami wykazał on, że około połowa pacjentów z nadciśnieniem przyjmuje mniej niż 80% zaleconych tabletek.

W kolejnych dekadach pojawiło się tysiące prac poświęconych temu problemowi, ale w dalszym ciągu do 50% pacjentów nie stosuje się do zaleceń farmakoterapii chorób przewlekłych.

W JAMA Internal Medicine opublikowano wyniki badania REMIND (Randomized  Evaluation to Measure Improvements in Nonadherence from Low-Cost Devices), w którym nie wykazano skuteczności (vs rutynowe postępowanie) trzech prostych, tanich metod: opakowania leku automatycznie zaznaczającego na pasku każde otwarcie, pokrywki z elektronicznym zegarem podającym czas od ostatniego otwarcia oraz pudełka z przegródkami na tabletki na każdy dzień tygodnia.

W komentarzu autorzy omawiają ograniczenia badania i przypominają inne prace. W badaniu MI FREE przestrzeganie zaleceń było się o 4-6 punktów procentowych wyższe przy eliminacji współpłacenia przez pacjenta po zawale za leki.

Inne działania przynoszące pewne efekty to synchronizacja leczenia (np. comiesięczne wizyty u farmaceuty) czy  automatyczne maile i sms-y przypominające o wykupieniu recepty.

Przeglądy systematyczne badań przynoszą następujące wnioski: konieczne są złożone, wieloczynnikowe interwencje wpływające na zachowania pacjentów. Interwencje takie nie są jeszcze rutynową częścią postępowania lekarskiego.

Co zatem należy robić? W pierwszym rzędzie konieczna jest świadomość wagi problemu i wykrywanie „nonadherence”. Sądy lekarzy na temat ich pacjentów są często mylne, pomocne mogą być takie metody jak bezpośrednie dane z aptek,  elektroniczne bazy łączące recepty przepisane i wykupione czy oznaczanie stężeń leków.

Autorzy podkreślają, że nie istnieje „magiczna pigułka” rozwiązująca problem „nonadherence”. Konieczne jest rutynowe wypytywanie pacjenta w odpowiedni, nieosądzający sposób a przy podejrzeniu problemu próba wyjaśnienia jego przyczyn i wdrożenie we współpracy z farmaceutami dopasowanych interwencji obejmujących informacje zwrotne, uproszczenie dawkowania, wsparcie bliskich, czy odpowiednie narzędzia przypominające.

Opracowano na podstawie: JAMA Internal Medicine, 27 lutego 2017

Marcin Kargul