Demencja – trendy epidemiologiczne, czynniki ochronne

Kenneth M. Langa i wsp. A Comparison of the Prevalence of Dementia in the United States in 2000 and 2012. JAMA Internal Medicine online (dostępny pełen tekst)

Starzenie się populacji w krajach rozwiniętych niesie z sobą obawy przed gwałtownym zwiększeniem się liczby osób z chorobą Alzheimera i innymi postaciami demencji. Obecnie w USA żyje ok. 5 milionów osób z otępieniem, według niektórych szacunków do  roku 2050 liczba ta może wzrosnąć trzykrotnie.

Zapobieganie demencji jest jednym z priorytetów zdrowia publicznego a potencjalnie modyfikowalne czynniki  to poziom ryzyka sercowo-naczyniowego oraz poziom edukacji. Ostatnie doniesienia epidemiologiczne (z Holandii, Szwecji i Anglii) sugerują zmniejszanie się standaryzowanej względem wieku chorobowości i zapadalności na demencję.

W JAMA Internal Medicine opublikowano pracę oceniającą częstość demencji w USA u osób w wieku 65 i więcej lat  na podstawie reprezentatywnych danych z badania  Health and Retirement Study (HRS)  z lat 2000 (n=10 546) i 2012 (n=10 511).

Stwierdzono, że standaryzowana częstość demencji zmniejszyła się z 11,6% do 8,8% (P < .001) a częstość zaburzeń kognitywnych nie spełniających kryteriów otępienia z  21,2% do 18,8% (P < .001).

Większa liczba lat edukacji wiązała się z niższym ryzykiem otępienia, w badanych kohortach średni czas edukacji zwiększył się z 11,8 do 12,7 lat. Edukacja może wiązać się z ryzykiem demencji bezpośrednio (wpływ na rozwój i funkcjonowanie mózgu, wytworzenie „rezerwy kognitywnej”) i pośrednio (zdrowszy tryb życia, korzyści zdrowotne z wyższego statusu społeczno-ekonomicznego).

W badaniu stwierdzono – w porównaniu z BMI 18,5-24,9 – wyższe ryzyko demencji w grupie z niedowagą ale niższe o ok. 30% w grupie z nadwagą i otyłością.

Obserwacja ta może być przejawem z tzw. „paradoksu otyłości”. Podczas gdy w wieku średnim otyłość ma szkodliwy wpływ na zdrowie i zwiększa ryzyko demencji, w wieku podeszłym może wiązać się z korzyściami zdrowotnymi, w tym w zakresie czynności kognitywnych.

Jednym z wyjaśnień może być odwrotna przyczynowość, tzn. że to demencja w stadium przedklinicznym zmniejsza apetyt co powoduje zmniejszenie masy ciała.

W artykule i towarzyszącym mu komentarzu jest obszerna dyskusja nad  wynikami badania.

Doniesienia o potencjalnym zmniejszeniu standaryzowanej wiekiem chorobowości z powodu demencji są obiecujące. Zdaniem autorów:

Ponieważ w nadchodzących dekadach zwiększy się liczba osób w podeszłym wieku, ważne jest ciągłe monitorowanie trendów  zapadalności i chorobowości z powodu demencji oraz doprecyzowanie roli potencjalnych czynników  zagrażających i ochronnych.

Opracowani na podstawie: JAMA Internal Medicine; 21 listopada 2016

Marcin Kargul