Czy stężenie cholesterolu HDL jest czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego? Wyniki badania CANHEART

Dennis T. Ko i wsp. High-Density Lipoprotein Cholesterol and Cause-Specific Mortality in Individuals Without Previous Cardiovascular Conditions : The CANHEART Study. J Am Coll Cardiol. 2016;68(19):2073-2083 (dostępny pełen tekst)

Cholesterol HDL powszechnie uważany jest za „dobry”. Badania epidemiologiczne wykazały zależność stężenia  HDL ze zdarzeniami sercowo-naczyniowymi – wzrost stężenia o 1 mg/dl wiązał się z względnym zmniejszeniem umieralności sercowo-naczyniowej o 3-4%. Jednakże, randomizowane próby kliniczne nie potwierdziły redukcji ryzyka przy stosowaniu leków zwiększających HDL, jak niacyna czy inhibitory  białka transportującego estry cholesterolu (CEPT). Czy zatem stężenie HDL jest czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego?

Szukając odpowiedzi na to pytanie badacze kanadyjscy przeprowadzili analizę bazy CANHEART (Cardiovascular Health in Ambulatory Care Research Team) zawierającej dane 631 762 osób z prowincji Ontario, w 2008 roku wieku 40-105 lat, bez rozpoznanej choroby sercowo-naczyniowej. Wyjściowo średni wiek wynosił 57,2 lat, średnie stężenie HDL 55.2 mg/dl,  55.4% stanowiły kobiety.

W ciągu średnio 4,9 lat obserwacji odnotowano 17 952 zgony. Umieralność całkowita wyniosła 8,1/1000 u mężczyzn i 6,6/1000 u kobiet.

Niskie stężenie  HDL wiązało się z niższym statusem społeczno-ekonomicznym i  mniej zdrowym stylem życia (palenie, dieta, aktywność fizyczna) oraz częstszym występowaniem czynników ryzyka i chorób współistniejących (wyższe BMI, nadciśnienie, cukrzyca, dyslipidemia, choroby płuc).

W analizie wieloczynnikowej u mężczyzn w grupie niskiego HDL (<=30 mg/dl) w porównaniu do wartości referencyjnej 41-50 mg/dl stwierdzono wyższą umieralność sercowo-naczyniową (hazard względny, HR: 1.81),  nowotworową  (HR: 1.61) oraz z innych niż sercowo-naczyniowe i nowotworowe przyczyn  (HR: 2.01).

U kobiet w grupie niskiego HDL (<=30 mg/dl)  w porównaniu do wartości referencyjnej 51-60 mg/dl odpowiednie wskaźniki HR też były znacząco zwiększone i wyniosły 2.26;  1.96 i 2.86.

U obu płci zaobserwowano zwiększenie umieralności z innych  przyczyn  przy stężeniu HDL > 90 mg/dl.

Zdaniem autorów  istnieje skomplikowana zależność pomiędzy stężeniem HDL,  zmiennymi demograficznymi, stylem życia,  czynnikami ryzyka, chorobami współistniejącymi i umieralnością. Niskie stężenie  HDL nie wydaje się być bezpośrednim, niezależnym i modyfikowalnym  czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego a raczej ogólnym markerem złego stanu zdrowia.

W opinii  jednego z badaczy, Dennisa T. Ko (Institute for Clinical Evaluative Sciences in Toronto):

Koncentrowanie się na zwiększeniu stężenia HDL przypuszczalnie nie przyniesie poprawy tym pacjentom, natomiast wyniki  pokazują, że  jedną z najlepszych interwencji w leczeniu i prewencji chorób sercowo-naczyniowych w dalszym ciągu są zmiany stylu życia.

Zależność bardzo wysokiego stężenia HDL ze wzrostem umieralności z innych przyczyn pozostaje niejasna. Wyniki wcześniejszych badań sugerują możliwy związek z dużym spożyciem alkoholu.

Dalsze badania powinny dotyczyć szczególnych aspektów frakcji cholesterolu HDL, jak wielkość cząsteczek, podklasy i ich funkcja, co być może pozwoli zidentyfikować nowe potencjalne cele terapeutyczne.

Opracowano na podstawie: JACC, 8 listopada 2016

Marcin Kargul