Polifarmacja u pacjentów w starszym wieku – co możemy zrobić? Komentarz do najnowszych danych epidemiologicznych

Michael A. Steinma. Polypharmacy—Time to Get Beyond Numbers. JAMA Int Med online

Komentarz z serii “Less is more” w JAMA Internal Medicine poświęcony jest polifarmacji. Zjawisko to wynika w głównej mierze z wielochorobowości pacjentów w podeszłym wieku.

Istnieją wprawdzie  programy komputerowe identyfikujących potencjalne  interakcje lekowe i  leki niewskazane lub wymagające szczególnej ostrożności w wieku podeszłym (np. wg kryteriów Beersa), lecz nie ma uniwersalnych narzędzi wiarygodnie oceniających, czy dany lek rzeczywiście przynosi pacjentowi korzyści, czy jest źródłem działań niepożądanych i czy w ogóle  jest potrzebny. Z tego względu przy najlepszych chęciach lekarze często przepisują chorym niepotrzebne, nieefektywne i szkodliwe leki.

Autorzy komentarza  analizując ten problem nawiązują do pracy Quato AT al. opublikowanej w tym samym numerze (omówienie w serwisie: http://biuletyn.servier.pl/index.php/32599/polifarmacja-u-osob-starszych-jakie-sa-trendy-najnowsze-dane-z-usa.html ) gdzie wykazano, że częstość stosowania 5 lub więcej leków u starszych pacjentów w USA wzrosła między latami 2005- 2006 i 2010-2011 (31% vs 36%). Warte podkreślenia, że wzrost był jeszcze większy wówczas, gdy uwzględniono leki OTC oraz suplementy diety (53% vs 67%).

Same wyniki  niestety nie odpowiadają  na pytanie, czy zmiany te są dobre czy złe, oraz co należy w tej kwestii zrobić.  Dla przykładu, jedne z największych wzrostów odnotowano dla statyn oraz witaminy D.  Czy ma to uzasadnienie, czy świadczy raczej o nadmiernym leczeniu?

Autorzy komentarza piszą, że nadszedł czas, aby zrobić krok naprzód. Potrzebujemy stworzyć programy wspomagania decyzji klinicznych do monitorowania stosowanych leków. Takie programy pomogłyby  dokonywać okresowej oceny korzyści, szkód oraz potrzeby stosowania każdego z leków z osobna, jak również sprawdzić zasadność terapii jako całości. Mogłyby też pomagać lekarzom podczas odstawiania leków, chociażby monitorując efekty takiego działania u konkretnego pacjenta.

Próby opanowania zawiłości problemu polifarmacji są trudne i do tej pory nie kończyły się jednoznacznym powodzeniem (Cochrane Database Syst Rev. 2012, Interventions to improve the approprite use of polypharmacy for older people).  Dotychczasowe doświadczenia wskazują jednak, że kilka kwestii jest szczególnie istotnych.

Po pierwsze, należy stworzyć wraz z pacjentem wiarygodną listę leków, które pacjent zażywa, włączając w to leki OTC i alternatywne terapie.  Zaangażowanie pacjentów w prowadzenie takiego wykazu może pomóc uzupełnić luki między tym, czego lekarz jest świadomy a tym jak jest faktycznie. Taka  lista powinna zawierać poza nazwą leku i sposobem dawkowania także wskazanie w jakim jest zastosowany, objawy na które działać oraz sposób, w jaki można monitorować jego skuteczność i działania niepożądane. Zapewni to wspólny  punkt odniesienia zarówno dla pacjenta, jak i zespołu opieki zdrowotnej.

Po drugie, musimy opracować system zespołowego podejścia do monitorowania skuteczności i działań niepożądanych leków. Farmaceuci, pielęgniarki i inni pracownicy opieki medycznej mogą być twórczo zaangażowani w usystematyzowanie procesu uzupełniając rolę lekarzy.

Po trzecie, potrzebujemy prawdziwego zaangażowania pacjenta, wspieranego przez cały zespół opieki. Wykazano, że medyczny coaching znacząco poprawia wyniki leczenia pacjentów, dzięki usprawnieniu komunikacji pomiędzy nimi a lekarzem.

Nie liczba leków  jest problemem ale ich nieskuteczne, niepotrzebne i szkodliwe zastosowanie.   Zmiany są trudne, ale konieczne. Zarówno  lekarze wdrażając powyższe pomysły jak i sami pacjenci mogą sprawić, że polifarmacja stanie się przyjaznym, skutecznym, przynoszącym korzyści leczeniem.

Opracowała na podstawie:JAMA Internal Medicine, 21 marca 2016

Emilia Kudraszew

0 replies on “Polifarmacja u pacjentów w starszym wieku – co możemy zrobić? Komentarz do najnowszych danych epidemiologicznych”