Suplementacja testosteronu – korzystna czy szkodliwa w prewencji chorób układu krążenia?

Gencer B, Mach F. Testosterone: a hormone preventing cardiovascular disease or a therapy increasing cardiovascular events? Eur Heart J. 2015 online

Starzenie się społeczeństw staje się największym wyzwaniem medycznym w XXI w. Wraz z wiekiem dochodzi do postępujących zmian w ustroju, w tym do zmian w układzie endokrynnym.

Udowodniono , że u starszych mężczyzn stężenie testosteronu (T) spada o 1-2% rocznie, co wiąże się zmniejszeniem libido, witalności, sprawności seksualnej. Obserwowany spadek stężenia testosteronu określany jest jako zespół niedoboru testosteronu związanym z wiekiem  (,,low-T”), późno ujawniający się hipogonadyzm lub „manopausa”.

Wg niektórych definicji, do rozpoznania prawdziwego zespołu niedoboru, oprócz niskiego stężenia testosteronu całkowitego (<8–11 nmol/L (2.30–3.19 ng/mL) obecne powinny być 3 inne objawy: niewystępowanie porannych erekcji, zaburzenia   libido i zaburzenia erekcji. Częstość tak zdefiniowanego zespołu wynosi od 0.1% w wieku 40–49 do 5.1% w wieku 70–79 lat

W European Heart Journal ukazał się interesujący artykuł dotyczący wpływu suplementacji testosteronu na ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych (CV).

W kampaniach reklamowych  promowana jest obecnie terapia suplementacyjna T, jako sposób na wzmocnienie witalności, zdolności seksualnych, czy poprawę nastroju u starszych pacjentów. Reklamowane wskazania do terapii są przedstawiane analogicznie do HTZ u kobiet, a przekonujące tytuły reklam jak ,,testosteron wyzwoli z Ciebie Supermana” doprowadziły  do 5-krotnego wzrostu użycia żeli zawierających T od 2001 r. w USA.

Z dostępnych badań wynika, że obniżanie się poziomu endogennego T sprzyja rozwojowi zespołu metabolicznego oraz choroby wieńcowej. W kilku badaniach kohortowych wykazano również związek pomiędzy niskim poziomem endogennego T a pogrubieniem kompleksu intima media tętnicy szyjnej. Wiadomo, że chorzy z  niższym poziomem  T mają bardziej nasilone czynniki ryzyka CV w porównaniu do populacji ogólnej, cechuje ich także wyższa śmiertelność sercowo-naczyniowa i ogólna. Sugeruje to, że stężenie T można uznać za marker ogólnie pojętego zdrowia mężczyzny.

Badania poświęcone suplementacji T u chorych z zespołem metabolicznym i hipogonadyzmem sugerują wpływ terapii na poprawę tolerancji wysiłku, wzrost siły mięśniowej, chudnięcie oraz wzrost gęstości mineralnej kości i poprawę składowych zespołu metabolicznego. Chorzy poddawani terapii mieli również lepszy nastrój i podawali wyższe zadowolenie z życia seksualnego. Jednakże,  analizowane badania miały niską moc statystyczną, dane były często sprzeczne i wzbudzające kontrowersje, a  ogólna ilość danych niewielka.

Terapia suplementacyjna niesie za sobą również zagrożenia. W badaniu TOM (Testosterone in Older Men with Mobility Limitations), przeprowadzonym na grupie mężczyzn >65 r.życia u których stężenie wynosiło T<12 nmol/L, pacjenci byli randomizowani do grup przyjmujących żel z T lub placebo przez 6 miesięcy. Po włączeniu 209 chorych badanie przerwano z powodu obserwowanej istotnie większej liczby groźnych zdarzeń sercowo- naczyniowych (MI, AF, udar, ACS) wśród osób leczonych T (OR 5,8 (95% CI 2,0–16,8).

Zwiększoną liczbę zdarzeń CV wykazano również u chorych leczonych T w retrospektywnej analizie rejestru Veretans Affairs (n=8709) – w większości byli to chorzy z hipogonadyzmem i wieloma obciążeniami internistycznymi. Niedawna meta-analiza 27 badań randomizowanych (n=2994) sugeruje zwiększone ryzyko zdarzeń zdarzeń CV (OR 1.54, 95% CI 1.28–1.85).

Z drugiej strony analiza rejestru Medicare (6355 starszych mężczyzn stosujących suplementację i 19 065 w grupie kontrolnej)  nie wykazała istotnego statystycznie zwiększenia ryzyka zawału serca.

Wydaje się, że wobec sprzecznych danych z badań klinicznych, z suplementacji T obecnie największe korzyści odniosą młodsi chorzy z niedoborem tego hormonu spowodowanego chorobą jąder, przysadki lub podwzgórza. Bezpieczeństwo i korzyści stosowania terapii w innych grupach chorych wymagają dalszych analiz.

Opracowano na podstawie: European Heart Journal, 5 grudnia 2015

Łukasz Jankowski