Badania przesiewowe w kierunku depresji w opiece podstawowej – nowe zalecenia

Michael E. Thase. Recommendations for Screening for Depression in Adults. JAMA. 2016;315(4):349-350 (dostępny pełen tekst)

Panel ekspertów The US Preventive Services Task Force (USPSTF) opublikował najnowsze zalecenia dotyczące badań przesiewowych w kierunku depresji w opiece podstawowej, czemu poświęcony jest edytorial JAMA.

Najważniejsze rekomendacje nie zmieniły się od pierwszego raportu z 2002 roku:

– istnieją wiarygodne kwestionariusze samooceny pacjenta łatwo dostępne w POZ
– stosowanie takich narzędzi skryningowych może prowadzić do właściwego rozpoznania i leczenia zespołów depresyjnych w POZ

Od czasu pierwszego raportu jako narzędzie pierwszego rzutu upowszechnił się Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta – PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9). Charakteryzuje się on czułością ok. 80% i dodatnią wartością predykcyjną ok. 50%. Oznacza to, że jeden na pięć przypadków depresji wykaże wynik ujemny w teście skryningowym, a co drugi wynik dodatni wynikać będzie z objawów  innej choroby niż zespół depresyjny. Badanie przesiewowe nie zastępuje zatem dokładnego badania w celu potwierdzenia rozpoznania.

Optymalna częstość badań przesiewowych nie została ustalona. U osób z wywiadem depresji racjonalne jest badanie przy każdej wizycie u lekarza POZ. Osoby pośredniego ryzyka, np. cierpiące na choroby przewlekłe jak cukrzyca czy choroby sercowo-naczyniowe, powinny być badane pod kątem depresji raz do roku. Dla osób zdrowych, sporadycznie odwiedzających lekarza, korzystna mogłaby być np. okresowa samokontrola przez internet.

Powtórzeniem zaleceń z 2002 r. jest także stwierdzenie, że badania przesiewowe powinny być realizowane w warunkach zapewniających odpowiednie rozpoznanie, leczenie i monitorowanie. Od tego czasu pojawiły się badania potwierdzające skuteczność strategii złożonej opieki łączonej (collaborative care) w POZ. Badanie STAR*D study wykazało, że pacjenci leczeni w praktykach POZ z odpowiednim wsparciem klinicznym mieli zbliżone wskaźniki odpowiedzi na leczenie i remisji jak pacjenci leczeni przez psychiatrów.

Ogółem zalecenia otrzymały stopień B co oznacza, że USPSTF rekomenduje badania przesiewowe ponieważ jest co najmniej umiarkowana pewność, że korzyści z ich prowadzenia są znaczące. Stopień B a nie A wynika z faktu, że zaburzenia depresyjne są heterogenne i mogą w różny sposób odpowiadać na różne interwencje. Leki przeciwdepresyjne wykazują odpowiedź na leczenie rzędu 50% w analizach intention-to treat. Nie ma także zwalidowanych biomarkerów mogących pomóc w wyborze rodzaju terapii.

Opracowano na podstawie: JAMA, 26 stycznia 2016

Marcin Kargul