Suplementacja witaminy D a ryzyko upadków. Historia się powtarza?

Steven R  Cummings i wsp. Vitamin D Supplementation and Increased Risk of Falling.  A Cautionary Tale of Vitamin Supplements Retold. JAMA Intern Med. Published online

Potencjalne plejotropowe działanie witaminy D pozostaje tematem wielu badań naukowych i dyskusji. Korzyści z suplementacji są w dalszym ciągu kontrowersyjne. Edytorial porusza temat związku suplementacji witaminy D z ryzykiem upadków.

Autorzy powołują się na randomizowane badanie kliniczne (RCT) przeprowadzone przez Bischoff-Ferrari i wsp., opublikowane w tym samym numerze JAMA Internal Medicine. Poziom 30 ng/ml 25-hydroksywitaminy D (25 [OH] D) zalecany bywa jako najkorzystniejszy dla zmniejszenia ryzyka złamań oraz uzyskania innych korzyści zdrowotnych. Przyjmowane przez uczestników badania (średni wiek 78 lat) duże dawki (60 000 j.m. wit. D3 na miesiąc lub 24 000 j.m. wit. D3 z 300 mg kalcyfediolu na miesiąc) spowodowały osiągnięcie tego poziomu u 80% badanych. Praca wykazała jednak, że te wysokie dawki, w porównaniu do 24 000 j.m. witaminy D3 na miesiąc (odpowiednik 800 j.m. dziennie), nie wpłynęły na polepszenie sprawności fizycznej kończyn dolnych oraz spowodowały wzrost ryzyka upadków.

W dyskusji autorzy stwierdzili, że mechanizm zaobserwowanego związku pozostaje niejasny i wymaga dalszych badań.

Wzmocnieniem wiarygodności tych niepokojących wyników jest inne badanie RTC z 2010 r., które wykazało, że u kobiet w podobnym wieku przyjmujących 500 000 j.m. witaminy D na rok (u większości osiągnięto poziom co najmniej 30 ng/ml 25(OH)D) zwiększyło się ryzyko upadków (o 15%) i złamań (o 26%).

Hipoteza mówiąca, że podawanie dużych dawek witaminy D powoduje wzrost ryzyka upadków i złamań powinna zostać sprawdzona w badaniach kontrolowanych placebo. Omawianie badanie nie posiadało w swoich założeniach grupy kontrolnej placebo, przez co niemożliwa była ocena efektów suplementacji mniejszej dawki tj. 800 j.m. witaminy D na dzień. W rozważaniach można odnieść się do kontrolowanego placebo badania (Uusi-Rasi i wsp.), które wykazało, że przyjmowanie 800 j.m. na dzień charakteryzowało się brakiem wpływu na funkcjonowanie fizyczne oraz  ryzyko upadków zakończonych i nie urazem. W badaniu tym program ćwiczeń fizycznych zmniejszał ryzyko upadków o połowę.

Również wyniki wcześniejszych badań z randomizacją nie dawały jednoznacznych odpowiedzi, czy witamina D zmniejsza ryzyko upadków i złamań w grupie osób starszych mieszkających we własnych domach. Wykazano jednak (meta-analiza), że suplementacja 800 j.m. witaminy D z 1200 mg wapnia zmniejszyła ryzyko złamania szyjki kości udowej i śmiertelność u chorych mieszkających w instytucjach opieki. Zdaniem autorów ta wybrana grupa powinna otrzymywać preparaty wapnia z witaminą D.

W  opinii  autorów lekarze nie powinni polecać suplementacji witaminy D dla domniemanych korzyści zdrowotnych. Nie ma dowodów z RCT czy metaanaliz, że suplementacja witaminy D zmniejsza ryzyko chorób układu krążenia lub raka. Wydaje się właściwym (za rekomendacjami Institute of Medicine) zalecanie osobom w wieku 70 lat lub powyżej spożycie 800 j.m. witaminy D3 na dzień (przy założeniu ograniczonej ekspozycji na światło słonecznej), bez rutynowej kontroli poziomu tej witaminy. Powinny być podejmowane próby, aby te wartości były osiągane przy stosowaniu zrównoważonej diety a suplementy były stosowane w szczególnych sytuacjach tego wymagających.

Podejście do  suplementacji witaminy D może powtórzyć historię witamin antyoksydacyjnych.  Entuzjazm co do korzyści i bezpieczeństwa ich stosowania opierał się na badaniach obserwacyjnych wskazujących, że osoby zdrowsze miały ich wyższe stężenia. Jednakże badania randomizowane i metaanalizy  wykazały, że suplementacja może zwiększać śmiertelność (beta-karoten, witamina E) lub nie ma korzyści zdrowotnych (witaminy A i C).

Opracowano na podstawie: JAMA Internal Medicine,  4 stycznia  2016
Emilia Kudraszew