Demencja: prewencja i leczenie – gdzie jesteśmy, jakie są perspektywy?

Gauthier S. i wsp. Why therapy development for dementia has failed in the last two decades?”Alzheimers Dement. 2016;12:60 (dostępny pełen tekst)

Na tytułowe pytanie odpowiadają autorzy przeglądowego artykułu z piśmie „Alzheimer’s and Dementia”.

Otępienie jest bardzo powszechne, obecne dotyka 46,8 mln osób na świecie, w roku 2030 będzie ich 74,7 mln. Jednakże, wysiłki badawcze w przypadku demencji są dalece niewystarczające – np. w UK tylko 11% funduszy rządowych i charytatywnych przeznaczanych jest na badania nad demencją a 64% nad rakiem, podczas gdy obciążenia społeczne związane z otępieniem są większe (Lancet 2016).

Spośród wszystkich badanych potencjalnych nowych leków, leki na demencję stanowią odpowiednio 3,8% i 1,2% substancji w fazach II i III badań (leki na nowotwory odpowiednio 31% i 24%).

Obecnie na rynkach jest 17 produktów ze wskazaniem „otępienie”, ale w większości są to wyroby diagnostyczne lub leki działające objawowo. Do tej pory żadne badanie farmakologiczne dotyczące modyfikacji przebiegu choroby nie zakończyło się sukcesem. W ostatnich 20 latach sukces badawczy ogranicza się do leków działających objawowo – inhibitorów cholinoesterazy i memantyny.

Są liczne przyczyny trudności w prowadzeniu badań w tej dziedzinie:
– złożoność i heterogenność późnych demencji, choroby współistniejące w podeszłym wieku
– badania w zaawansowanej fazie choroby mają małe szanse na wykazanie różnicy z grupą kontrolną. W grupie kontrolnej stosowanie standardowego leczenia, ogólna poprawa wskaźników zdrowotnych oraz edukacji i statusu społeczno-ekonomicznego w ostatnim okresie powoduje wolniejsze pogarszanie czynności poznawczych
– trudności w rekrutacji pacjentów

Autorzy przedstawiają możliwości poprawy efektywności badań:
– wspólne grupy placebo dla szeregu badań, nowatorskie schematy badań
– większa rola rejestrów osób bezobjawowych
– lepsze wykorzystanie biomarkerów, farmakogenomika
– standaryzacja ocenianych parametrów

Chociaż wyniki badań nad terapią farmakologiczną są na razie rozczarowujące, optymizmem mogą napawać wyniki badań obserwacyjnych i niefarmakologicznych.

Wykazano, że w jednej trzeciej ryzyko populacyjne demencji  można przypisać siedmiu modyfikowalnym czynnikom ryzyka (cukrzyca, nadciśnienie w średnim wieku, otyłość, nieaktywność fizyczna, depresja, palenie, niski poziom edukacji). Dane z badania Cognitive Function and Aging wskazują na zmniejszenie zapadalności na demencję w latach 2001-2008 w porównaniu z 1989-1994, co przypisuje się skutecznemu obniżaniu ryzyka sercowo-naczyniowego.

Jedynym badaniem, które wykazało możliwość poprawy lub utrzymania czynności poznawczych u osób w podeszłym wieku o wysokim ryzyku otępienia, było opublikowane w 2015 roku badanie FINGER (Finnish Geriatric Intervention Study to Prevent Cognitive Impairment and Disability). Wieloczynnikowa interwencja obejmowała dietę, ćwiczenia fizyczne, trening kognitywny oraz monitorowanie ryzyka sercowo-naczyniowego.

Opracowano na podstawie: Alzheimer’s and Dementia, styczeń 2016

Marcin Kargul