Kardiologiczne powikłania otyłości – aktualny stan wiedzy

Elizabeth Paratz i wsp.  The cardiac complications of obesity. Medicine Today 2015; 16:34-40 (dostępny pełen tekst)

Autorzy artykułu opublikowanego na łamach Medicine Today omawiają problemem otyłości na przykładzie danych z Australii. Większość społeczeństwa tego kraju ma nadwagę (35,3%) lub otyłość (27,5%). W ostatnich 30 latach zanotowano czterokrotny wzrost występowania otyłości, z największym wzrostem w grupie osób które są „chorobliwie otyłe” (morbid obesity, BMI 40 ≥ kg/m2 lub powyżej). W związku z tym wielu badaczy zaczęło stosować dodatkowe klasyfikacje takie jak „super otyłość” (BMI ≥50 kg/m2) oraz „super-super otyłość” (BMI ≥ 60 kg/m2).

Pod wieloma względami epidemia otyłości w XXI wieku przypomina epidemię palenia w XX wieku. Obie są kulturowo-zależne oraz stanowią potężny modyfikowalny czynnik ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych. Lekarze w swoich praktykach mogą mieć wielu chorobliwie otyłych pacjentów z różnymi współistniejącymi chorobami. Ważne jest, aby zarówno oni jak i pacjenci byli świadomi jak bardzo chorobliwa otyłość podnosi ryzyko przedwczesnych zdarzeń sercowo-naczyniowych oraz tego, że w rzeczywistości jest ona silniejszym czynnikiem ryzyka niż palenie (pierwszy incydent wieńcowy występuje wcześniej średnio o odpowiednio 12 i 9,7 lat)

Otyłość jest czymś więcej niż tylko obciążeniem mechanicznym (w tym dla układu krążenia). Tkanka tłuszczowa jest aktywna metabolicznie, jej nadmiar powoduje zwiększone powstawanie czynników prozapalnych, prozakrzepowych, obniżąjących insulinowrażliwość i pogarszających profil lipidowy. Z otyłością wiążą się takie choroby jak   nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, obturacyjny bezdech senny, cukrzyca typu 2, migotanie przedsionków, ostry zespół wieńcowy czy nagła śmierć sercowa. W ostrych zespołach wieńcowych trudności powstają na każdym poziomie opieki nad pacjentem, począwszy od interpretacji EKG, poprzez trudne warunki resuscytacji krążeniowo-oddechowej, skończywszy na powikłaniach koronarografii i operacji kardiochirurgicznych.

Na szczęście utrata masy ciała wydaje się być potencjalną możliwością odwrócenia ciężaru choroby. Wiąże się z korzystnym remodelingiem serca, obniżeniem wartości cholesterolu, glikemii, czy zmniejszeniem częstości migotania przedsionków. Choroby współistniejące mogą być złagodzone, a wymóg leków znacznie zmniejszony.

Jak dotąd, leki przeciw otyłości mają bardzo ograniczone zastosowanie głównie z powodu efektów ubocznych. Oprócz doradztwa dotyczącego diety i wysiłku fizycznego coraz częściej rozważana jest chirurgia bariatryczna – w australijskich wytycznych przy BMI >40 kg/m2 lub >35 kg/m2 i chorobach współistniejących.

Autorzy cytują wyniki badania STAMPEDE (Surgical Treatment And Medications Potentially Eradicate Diabetes Effectively) opublikowanego w 2012 r. w NEJM. Pacjenci z cukrzycą typu 2 i BMI w zakresie 27-43 kg/m2 w ciągu roku po operacji stracili średnio 27 kg, stężenie HbA1c zmniejszyło się z 9.4% do 6.5%, znaczącej poprawie uległ profil lipidowy, istotnie zmniejszyło się zapotrzebowanie na leki.

Wydaje się, że odchudzanie jest jedną z naszych najlepszych broni przeciw chorobom układu krążenia. Pomimo tego, że nie jest możliwe odwrócenie wszystkich czynników predysponujących (czynniki genetyczne), to walka z otyłością powinna być priorytetem ochrony zdrowia. Lekarze pełnią kluczową rolę w tym trudnym procesie. Powinni być wspierani w swoich działaniach przez rządowe i pozarządowe organizacje, aby cel stał się realny.

Opracowano  na podstawie Medicine Today, listopad 2015
Emilia Kudraszew