Czy możemy zapobiegać związanemu z wiekiem pogorszeniu czynności poznawczych? Perspektywy

Britget M.Kuehn. The Brain Fights Back: New Approaches to Mitgating Cognitive Decline. JAMA. 2015;314(23):2492-2494 (dostępny pełen tekst)

Zmiany patologiczne w mózgu nie korelują automatycznie z pogorszeniem rokowania, stwierdza autorka artykułu w grudniowym wydaniu JAMA. Badania autopsyjne w ramach projektu Rush Memory and Aging Project and the Religious Orders Study wykazały, że część  sprawnych umysłowo za życia osób w starszym wieku miała zaawansowane zmiany typu choroby Alzheimera czy ciałek Leviego.  Z drugiej strony tylko w  około połowie udokumentowane za życia zaburzenia poznawcze związane były z jawnymi patologiami autopsyjnymi.

Wydaje się, że niektóre czynniki behawioralne modyfikują relacje między patologiami komórkowymi a procesami poznawczymi. Należą do nich wysiłek  fizyczny, interakcje społeczne, obowiązkowość i poczucie celu.  Autorka  sugeruje, że zapobieganie zaburzeniom kognitywnym przy pomocy leków wpływających na własne mechanizmy ochronne mózgu może także  być potencjalnie skuteczne.

Czynnik neurotropowy pochodzenia mózgowego (BDNF) pozostaje w ostatnim czasie przedmiotem zainteresowania naukowców zajmujących tym problemem. Wykazano, że zwiększony poziom BDNF korelował z całym szeregiem zachowań, które chronią mózg (jak np. spożywanie niższej kalorycznie diety oraz uprawianie ćwiczeń fizycznych), a także łączony był z procesami uczenia się i zapamiętywania. Badania dowodzą, że wyższa ekspresja BDNF wiąże się z wolniejszym osłabianiem procesów poznawczych. Nowe wyniki z badania Framingham Heart Study wykazały zaś, że wsparcie społeczne osób w wieku podeszłym zwiększa poziom BDNF oraz zmniejsza ryzyko demencji i udaru mózgu.

Badacze podkreślają również  rolę prawidłowej funkcji układu sercowo naczyniowego w utrzymaniu prawidłowej pracy mózgu. W związku z tym badany jest czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF). W pracach z użyciem neuroobrazowania wykazano, że wyższe stężenia VEGF w płynie mózgowo-rdzeniowym było związane ze ,,zdrowszym” starzeniem się mózgu. Dotyczyło to zwłaszcza osób które miały wczesne biomarkery choroby Alzheimera: białko tau i B-amyloid. Sugeruje się, że VEGF może spowolnić spadek zdolności poznawczych u osób wykazujących wczesne objawy choroby. Podkreśla się również fakt, że styl życia zmniejsza ryzyko uszkodzeń mózgu w następstwie udarów i zawałów serca. Ponadto wykazano, ze ćwiczenia fizyczne powodują stymulację VEGF.

Niektóre badania wskazują, że stabilność funkcji poznawczych ewoluowała z mechanizmów wrodzonej odporności, która chroniła mózg przed infekcjami i uszkodzeniami przez tysiąclecia. Aktualnie w kręgu zainteresowań pozostają receptory dla CD33 oraz TREM1. Konkretne  warianty kodujących je genów związane są z zaburzeniem prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego i predysponują do zaburzeń poznawczych i choroby Alzheimera.

Co prawda powyższe przykłady nie wyjaśniają zawiłości ludzkiego mózgu oraz relacji pomiędzy genetyką a środowiskiem, niemniej jednak dają podstawę do dalszych badań nad profilaktyką i leczeniem zaburzeń poznawczych.

Opracowano na podstawie: JAMA, 15 grudnia 2015
Emilia Kudraszew