Procedury diagnostyczne i terapeutyczne o wątpliwej skuteczności – przegląd doniesień naukowych z 2014 roku

Daniel J. Morgan i wsp. Update on Medical Practices That Should Be Questioned in 2015. JAMA Intern Med online

Nadużywanie procedur medycznych (medical overuse) może być  zdefiniowane jako opieka zdrowotna, której ryzyko i potencjalne szkody przewyższają korzyści uzyskane przez pacjenta. Pojęcie to obejmuje nadrozpoznawalność (overdiagnosis) wówczas, gdy diagnozowane są stany, które nigdy nie spowodują dolegliwości  i  nadmierne leczenie (overtreatment) w następstwie nadrozpoznawalności lub w przypadku terapii, która ma minimalną skuteczność  lub nie przynosi żadnych korzyści klinicznych.

W opracowaniu które ukazało się na łamach JAMA Internal Medicine poddano analizie artykuły opublikowane w 2014 roku,  dotyczące przedstawionego problemu. Przeanalizowano 910 prac spośród których autorzy wybrali  najbardziej istotne klinicznie.  Wnioski z nich płynące:

1. Przegląd systematyczny z meta-analizą nie wykazał, że badanie przesiewowe w kierunku zwężenia tętnic szyjnych u bezobjawowych pacjentów powoduje redukcję ryzyka udaru mózgu. Ponadto badanie USG Duplex daje dużo fałszywie pozytywnych wyników.

2. W przeglądzie systematycznym nie zidentyfikowano prac, które wykazałyby związek pomiędzy ginekologicznym badaniem zestawionym u w celach przesiewowych u asymptomatycznych pacjentek a zachorowalnością i umieralnością na raka i i inne choroby w zakresie narządu rodnego (włączając rak jajnika).

3. W retrospektywnej analizie oceniono wartość kliniczną powtarzanych badań TK u tego samego pacjenta. Jedynie 4% TK głowy wykazało istotne nieprawidłowości zmieniające dotychczasowe leczenie.

4. Badanie z Korei Płd. wykazało, że skryning w kierunku raka tarczycy spowodował wzrost wykrywalności, niemniej jednak nie zmienił wartości współczynnika umieralności z powodu tego nowotworu. Konsekwencją nadrozpoznawalności zmian rakowych jest dające liczne powikłania leczenie operacyjne.

5. W dużym randomizowanym badaniu nie udowodniono korzyści z przyjmowaniu paracetamolu w porównaniu z placebo w przypadku bólu odcinka lędźwiowego kręgosłupa bez istotnych patologii rdzenia kręgowego.

6. W kanadyjskim badaniu retrospektywnym stwierdzono, że 49% pacjentów chirurgicznych otrzymało opioidy w wypisie pooperacyjnym, a 3% pacjentów kontynuowało takie leczenie powyżej 90 dni. Konieczność tak powszechnego stosowania opioidów z uwagi na działania uboczne i możliwość uzależnienia powinna być zweryfikowana.

7. W randomizowanym badaniu nie wykazano różnicy pomiędzy zastosowaniem okołooperacyjnym aspiryny (zarówno jako kontynuacja jak i nowo zastosowanej) a placebo w redukcji śmiertelności i zawału serca niezakończonego zgonem u pacjentów poddawanych operacjom niekardiochirurgicznym. Stwierdzono zaś zwiększoną częstość krwawień w grupie przyjmującej aspirynę.

8. W meta-analizie wykazano, że rewaskularyzacja zwężeń tętnic nerkowych w porównaniu do leczenia zachowawczego nie przynosi dodatkowych korzyści dotyczących umieralności, zawału serca, udaru mózgu, funkcji nerek, a także leczenia hipotensyjnego.

9. Stosowanie leków podnoszących poziom lipoprotein wysokiej gęstości (HDL-C) m.in. kwasu nikotynowego, fibratów, nie poprawia rokowania odnośnie incydentów sercowo-naczyniowych.

Lekarze i pacjenci dzielą konsekwencje i odpowiedzialność za nadużywanie procedur medycznych. Zwiększając świadomość dotyczącą nowych metod diagnostyczno-leczniczych oraz zaprzestając stosowania nieefektywnych praktyk uzyskuje się poprawę rezultatów, bezpieczeństwa, a także satysfakcji pacjentów wraz ze zmniejszeniem wydatków na opiekę zdrowotną.

Opracowano na podstawie:JAMA Internal Medicine, 9 listopada 2015
Emilia Kudraszew