Depresja a wypalenie zawodowe – czy są różnice

Melchers MC. Differentiating Burnout from Depression: Personality Matters! Front Psychiatry. 2015;6:113 (dostępny pełen tekst)

Negatywny stres w pracy wg. definicji występuje, gdy odczuwane wymagania przewyższają możliwości wykonania zadań przez pracownika. Przewlekły stres wywołuje między innymi skutki somatyczne (jak zwiększone ryzyko sercowo-naczyniowe), emocjonalne (jak zaburzenia nastroju) i intelektualne (jak zmniejszenie koncentracji).

Związane ze stresem zaburzenia mogą przybrać postać zespołu wypalenia (burnout syndrome).

Termin wypalenie został wprowadzony do języka nauki w latach siedemdziesiątych w USA niezależnie od siebie przez psychiatrę Herberta Freudenbergera i psychologa społecznego Christinę Maslach. Zgodnie z kwestionariuszem Maslach Burnout Inventory General (MBI-GS) wypalenie obejmuje trzy wymiary:

– emocjonalne wyczerpanie (poczucie ogólnego zmęczenia, brak naturalnej energii i zapału do działania, brak radości życia, zwiększona drażliwość)

– specyficzny stosunek do innych, negatywne, cyniczne, nadmierne dystansowanie się w kontaktach interpersonalnych

– spadek poczucia własnej kompetencji i wydajności pracy

Mimo powszechnego uznania tego zjawiska wypalenie nie figuruje jako autonomiczne rozpoznanie w systemach klasyfikacji chorób jak ICD czy DSM. Jedną z przyczyn jest niepewność, czy wypalenie jest zaburzeniem niezależnym od depresji.

W piśmie Frontiers in Psychiatry autorzy z uniwersytetu w Bonn opublikowali pracę na temat związków pomiędzy osobowością a zespołem wypalenia i depresją. Badaniu poddano próbę niemieckich pracowników (n=944) oraz próbę hospitalizowanych chorych na depresję (n=425).

Autorzy stwierdzili, że te same cechy osobowości wg. modelu Cloningera wykazują związek się z oboma zaburzeniami:

– wyższy poziom unikania szkody (harm avoidance) – tendencja do hamowania działań w odpowiedzi na bodźce negatywne

– niższy poziom samokierowania (self-directedness) – zdolność do kontrolowania, regulowania i dostosowania własnego zachowania w celu adaptacji do sytuacji

Jednocześnie stwierdzono, że nie ma szczególnych cech osobowości charakterystycznych dla któregoś z zaburzeń, a w przypadku depresji związek z obiema cechami osobowości jest znacznie silniejszy.

Zdaniem badaczy wyniki mogą mieć znaczenie praktyczne. W depresji większą skuteczność może mieć psychoterapia ukierunkowana na poczucie własnej skuteczności czy redukcję rozpamiętywania, a w zespole wypalenia trening technik radzenia sobie ze stresem.

Przyszłe badania powinny obejmować także biologiczne czynniki różnicujące depresję i zespół wypalenia, np. czynniki genetyczne i epigenetyczne, rolę transmiterów i hormonów, zmiany strukturalne mózgu.

Opracowano na podstawie: Frontiers in Psychiatry, 13 sierpnia 2015

Marcin Kargul