Czy otyłość wieku dziecięcego może być predyktorem chorób sercowo-naczyniowych?

Julian Ayer i wsp. Lifetime risk: childhood obesity and cardiovascular risk.  European Heart Journal (2015) 36, 1371-1376

Częstość występowania nadwagi i otyłości w wieku dziecięcym wzrosła dramatycznie w ostatnich dekadach. Oszacowano, że częstość nadwagi i otyłości dziecięcej  pomiędzy 1980 a 2013 rokiem zwiększyła się w krajach rozwiniętych u chłopców z 16,9% do 23,8%  a u dziewczynek z 16,2% do 22,6%. W krajach rozwijających się również odnotowano wzrosty, odpowiednio z 8,1% do 12,9% i z 8,4% do 13,4%.  Jest to powodem poważnych obaw dotyczących zagrożeń chorobami układu sercowo naczyniowego (CV). Celem omawianego przeglądu było podsumowanie i interpretacja dowodów łączących wczesną otyłość z niekorzystnymi zmianami w strukturze i funkcji układu CV w wieku dorosłym, ocena ryzyka chorób CV wynikających z otyłości w dzieciństwie, oraz potencjalnego wpływu zmiany stylu życia w dzieciństwie na rzecz poprawy ryzyka wynikającego z tych zagrożeń.

Ocena ilości tkanki tłuszczowej u dzieci, jak i u dorosłych, może być przeprowadzana różnymi metodami, takimi jak DXA (pomiary z użyciem promieniowania X), BIA (pomiary bioimpedancji), SFT (grubość fałdu skórnego), WC (obwód talii), WHtR (stosunek obwodu talii do wysokości), BMI (wskaźnik masy ciała). Biorąc pod uwagę ich siłę, jak i ograniczenia, autorzy zachęcają do stosowania, poza rutynowo używanym BMI, pomiaru WC oraz WHtR w ocenie dzieci z nadwagą i otyłością.

Zmiany w stylu życia jak zdrowe odżywianie, aktywność fizyczna, ograniczenie siedzącego trybu życia są najważniejszymi elementami leczenia otyłości u dzieci i młodzieży. Nie istnieją odpowiednie badania u dzieci, lub są one niepełne, na temat wpływu operacji bariatrycznych oraz leczenia farmakologicznego na układ sercowo-naczyniowy.

Oszacowanie ryzyka sercowo-naczyniowego w populacji pediatrycznej z otyłością jest trudne, ponieważ większość informacji pochodzi z badań obserwacyjnych. W duńskim badaniu wyższe BMI wiązało się ze zwiększonym ryzykiem choroby niedokrwiennej serca w dorosłości. W 55-letniej obserwacji z USA (Harvard Growth Study) wykazano zaś, że u chłopców z nadwagą w okresie dojrzewania występuje w przyszłości 2-krotnie wyższe ryzyko zgonu z powodu choroby wieńcowej serca i jest to niezależne od masy ciała dorosłego. Brytyjskie badania potwierdziły również, że śmiertelność z powodu chorób CV i śmiertelność ogólna wzrastała gdy BMI w okresie dzieciństwa był  powyżej 75 centyla. W jednym z ostatnich badań, Bogalusa Heart Study, podwyższone ciśnienie tętnicze i otyłość miały negatywny wpływ na masę i geometrię lewej komory w dorosłości.

Otyłość pociąga za sobą znaczny wzrost częstości chorób układu sercowo-naczyniowego, dlatego działania prewencyjne powinny być intensyfikowane już w okresie dzieciństwa. Nacisk powinien zostać położony na opracowanie schematów dla najbardziej otyłych dzieci z największym ryzykiem CV oraz najbardziej nieprawidłowej strukturze i funkcji CV.  Niemniej jednak w skali populacyjnej  największe obciążenia zdrowotne wynikają ze znacznie częściej występującej  mniej nasilonej otyłości. Problem otyłości w pediatrii powinien być zbadany w co najmniej takim stopniu jak u dorosłych, aby możliwe interwencje profilaktyczno-terapeutyczne mogły zostać zrealizowane.

Opracowano na podstawie: European Heart Journal, czerwiec 2015
Emilia Kudraszew