Walka z cukrzycą typu 2 na własnym podwórku, czyli jak miejsce zamieszkania wpływa na ryzyko zachorowania?

Nancy E. Adler; Aric A. Prather. Risk for Type 2 Diabetes Mellitus: Person, Place, and Precision Prevention.  JAMA Intern Med. published online.

W USA notuje się najwyższą dynamikę wzrostu występowania otyłości. Otyłość zwiększa ryzyko wielu chorób, w tym cukrzycy typu 2, która pogarsza jakość życia, skraca jego długość i jest źródłem znacznych kosztów społecznych.

Walka z otyłością stanowi wyzwanie dla zdrowia publicznego. Podobnie jak w przypadku nikotynizmu, interwencje medyczne nie mogą w znaczący sposób obniżyć  chorobowości. Główne przyczyny otyłości – zła dieta i niedostateczna  aktywność fizyczna – związane są z nawykami behawioralnymi, na które największy wpływ mają czynniki środowiskowe.

Uprzednio opisano tzw. „efekt sąsiedztwa”. Mieszkańcy „gorszych” dzielnic mają większe ryzyko zapadalności na cukrzycę typu 2, co tłumaczono m.in. ograniczonymi źródłami zdrowej żywności oraz brakiem miejsc do aktywności fizycznej.  Nie do końca poznane są wszystkie mechanizmy, w jaki sposób środowisko kształtuje zachowanie człowieka.

Zdaniem autorów komentarza w JAMA Internal Medicine, ważniejszymi niż czynniki fizyczne (lokalizacja geograficzna, odległość od sklepów z żywnością czy ilość ośrodków rekreacyjnego sportu) są czynniki socjodemograficzne. Dla mieszkańców gorszych dzielnic ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2 jest znacząco większe u osób o niskim dochodzie. Tłumaczy się to zmniejszeniem aktywności fizycznej takiej jak spacery czy bieganie, większym stresem, bezsennością oraz zaburzeniami w układzie neuroendokrynnym. Efekt sąsiedztwa jest słabszy u ludzi z wysokim statusem socjoekonomicznym. Ponadto osoby takie korzystają np. z klubów fitness, które umożliwiają uprawianie sportu w bezpiecznych warunkach. Udostępnienie darmowych lub tanich miejsc tj. baseny, siłownie, parki, mogłoby zwiększyć aktywność fizyczną wśród ludzi mających mniejsze zasoby finansowe.

Lokalne sklepy z żywnością mają mniejsze znaczenie dla występowania otyłości i cukrzycy typu 2. Nawyki żywieniowe  związane są bardziej z  przyzwyczajeniami  z dzieciństwa, a nie z dostępem do sklepów spożywczych. Regulacja diety poprzez infrastrukturę spożywczą wydaje się być trudna do osiągnięcia.

W dobie molekularnych analiz patogenezy chorób nie należy zapominać o tym, że nie tylko nasz kod genetyczny ma wpływ na  zdrowie. Równie ważny może okazać się kod pocztowy. Najnowszy raport z Institute of Medicine zaleca zbieranie danych dotyczących statusu socjoekonomicznego jak i adresu zamieszkania, celem dokładnego oszacowania ryzyka chorobowości pacjentów w walce z otyłością i cukrzycą.

Opracowane na podstawie: JAMA Internal Medicine, 29 czerwca 2015

Magdalena Cieplak