Nieuzasadnione użycie antybiotyków – czy stoimy w obliczu globalnego kryzysu?

Michael Bell – Antibiotic Misuse – A Global Crisis LINK: JAMA Int Med online

W Journal of American Medical Association ukazał się komentarz prof. Bella z Uniwersytetu w Atlancie, dotyczący nieuzasadnionego używania antybiotyków i związanych z tym zagrożeń.

Antybiotyki należą do najważniejszych leków stosowanych w medycynie. Pozwalają nie tylko na leczenie infekcji, ale również używane są przy przeprowadzaniu m.in zabiegów chirurgicznych (w tym transplantacji) oraz przy chemioterapii nowotworów. Bezpieczeństwo pacjentów podczas tych procedur zależy bezpośrednio od skuteczności antybiotykoterapii.

Problem antybiotykooporności towarzyszy ludzkości od czasu odkrycia penicyliny. Umiejętne stosowanie antybiotyków nie zapobiegnie całkowicie stopniowemu narastaniu oporności patogenów, ale może ją znacząco spowolnić. Niestety, pomimo obiektywnych problemów (w tym narastająca obecnie częstości infekcji Clostridium difficile, która jest konsekwencją nieprawidłowej antybiotykoterapii), na świecie nie przykłada się należytej wagi do prawidłowego używania antybiotyków.

W tym samym numerze pisma Wang i wsp, analizując podstawową opiekę medyczną w Chinach (analizie poddano 3,7 mld wizyt lekarskich w trakcie roku) wykazali, żę ponad 60% zaleconych przez lekarzy antybiotyków było niepotrzebnych, w tym antybiotykami było leczonych aż 78-93% infekcji  górnych dróg oddechowych. Autorzy uważają, że za taki stan rzeczy odpowiedzialne jest  złe przeszkolenie personelu medycznego, brak standardów postępowania, brak laboratoriów mikrobiologicznych (których rola jest nie do przecenienia) oraz nacisk systemowy na zwiększenie sprzedaży leków. Sytuacja w Chinach nie jest na tle świata wyjątkiem.

Dużym problemem jest także sprzedaż antybiotyków bez recepty, co pozwala z jednej strony na samoleczenie infekcji przez ludność w rejonach, w których nie ma swobodnego dostępu do lekarza, z drugiej strony doprowadza do niepotrzebnej antybiotykoterapii i wzrostu oporności patogenów.

Duże  kampanie społeczne, wskazując na negatywne strony  niepotrzebnego stosowania antybiotyków, skierowane do lekarzy oraz pacjentów,  mogą być pomocne w ograniczaniu stosowania tych leków. Należy również skupić się na profilaktyce zakażeń, szkoleniach personelu, oraz opracowaniu i wdrożeniu łatwiejszej i tańszej diagnostyki mikrobiologicznej. Analiza ekonomiczna pokazuje, że wdrożenie lepszej niż dotychczas profilaktyki i diagnostyki zakażeń, w obliczu zagrożeń i kosztów jest opłacalne. Być może, w krajach rozwijających się, gdzie dostęp do opieki zdrowotnej jest  utrudniony, należałoby pozostawić na rynku kilka antybiotyków bez recepty, jednak większość z dostępnych leków zastrzec do stosowania tylko przez lekarzy.

W podsumowaniu autor zauważa, że w większości przypadków to na lekarzach ciąży odpowiedzialność za właściwe stosowanie antybiotyków u ich chorych, tak więc w każdym przypadku należy rozważyć korzyści oraz zagrożenia (zarówno globalne jak i indywidualne dla konkretnego chorego) przed zastosowaniem tych leków.

Bez działań zapobiegawczych w krótkim czasie możemy być świadkami braku  skuteczności dotychczasowej antybiotykoterapii i poważnego kryzysu współczesnej medycyny

Opracowane na podstawie: Jama Internal Medicine / 6 października 2014
Łukasz Jankowski