Nowe spojrzenie na patogenezę otyłości

D.S. Ludwig – Increasing adiposity consequence or cause of overeating? LINK: JAMA. 2014;311:2167

Na łamach JAMA autorzy w prowokacyjnym tytule pytają, czy wzrost ilości tkanki tłuszczowej jest konsekwencją, czy też przyczyną otyłości. Skłaniają się do drugiego wariantu odpowiedzi. Wybór uzasadniają w dalszej części artykułu.

W badaniach patofizjologicznych u osób otyłych stwierdzono, że stężenie głównych „paliw energetycznych organizmu” tj. glukozy, niezestryfikowanych kwasów tłuszczowych i ketonów, podlega ścisłej kontroli i mieści się w zakresie 4-6 kcal/l osocza. Spadek ich stężeń m.in. poprzez tworzenie zapasów w tkance tłuszczowej lub ich spalanie wywołuje uczucie głodu i zwiększa pobór pokarmu.

Nadmiar insuliny (np. wyspiak lub spożywanie produktów z łatwo przyswajalnymi węglowodanami) powoduje akumulację glukozy i kwasów tłuszczowych w tkance tłuszczowej, co w krótkim okresie doprowadza do spadku „kaloryczności” osocza. Mechanizm ten przy wzroście ilości tkanki tłuszczowej utrwala się i redukcja dostarczanych kalorii nie sprzyja znacząco zmniejszeniu akumulacji substancji w tkance tłuszczowej.

Jednym z czynników, który może decydować o wykształceniu anabolicznego fenotypu odpowiadającego za epidemię otyłości we współczesnym świecie jest nieprawidłowy skład diety. Diety oparte o prostą redukcję kalorii okazują się nieskuteczne. Powodują one redukcję dostępności paliwa, zmniejszają wydatek energetyczny i nasilają poziom uczucia głodu. Dieta niskowęglowodanowa w porównaniu niskotłuszczową, zawierając tę samą ilość kalorii, kojarzy się z wydatkiem energetycznym większym o 325 kcal/dobę. Do czynników dietetycznych, które ograniczają  nadmierne przyswajanie energii sprzyjając jej spalaniu można zaliczyć: niskie spożycie węglowodanów rafinowanych, zwiększony udział kwasów wielonienasyconych, kwasów omega-3, mikroelementów, fitozwiązków, prebiotyków i probiotyków, przy adekwatnym do potrzeb spożyciu białka.

Problem redukcji ilości tkanki tłuszczowej nie jest wtórnym, ale centralnym punktem leczenia otyłości. Jej nadmiar i aktywność anaboliczna są przyczyną redukcji wydatku energetycznego i zwiększonego uczucia głodu. Przełożenie praktyczne tej wiedzy wymaga podjęcia odpowiednich badań (zapoczątkowano je m.in w próbach DIOGENES i DIRECT).

Opracowane na podstawie: JAMA / 4 czerwca 2014
Marek Kowrach