Konsekwencje współistnienia niewydolności serca i cukrzycy

S.S. Khan, J. Butler i M. Gheorghiade – Management of comorbid diabetes mellitus and worsening heart failure LINK: JAMA 2014;311:2379

Na łamach JAMA poruszono temat współistnienia niewydolności serca i cukrzycy.

Uświadomienie sobie zależności epidemiologicznych i klinicznych między tymi schorzeniami nie jest powszechne. Autor wskazuje, że u osób w podeszłym wieku z cukrzycą częstość niewydolności serca można oszacować na 22%. W dużych rejestrach pacjentów hospitalizowanych z powodu pogarszającej się niewydolności serca chorobowość z powodu cukrzycy oceniono na 42%. W okresie 60-90 dni po wypisaniu tej podgrupy ze szpitala wskaźniki śmiertelności i rehospitalizacji wynosiły odpowiednio 8% i 32%.

Według innych danych wśród chorych hospitalizowanych zarówno z niewydolnością serca z prawidłową jak i obniżoną EF częstość cukrzycy wynosiła 40%. W badaniu Framingham cukrzyca, niezależnie od nadciśnienia tętniczego i choroby wieńcowej, zwiększała ryzyko wystąpienia niewydolności serca: dwukrotnie u mężczyzn i pięciokrotnie u kobiet.

Wśród mechanizmów odpowiedzialnych za powyższe powiązania wymienia się neuropatię autonomiczną, zaburzenia mikrokrążenia, zmiany w potencjale energetycznym komórek, a także obecność zaawansowanych produktów glikacji. Jedna z nowszych hipotez mówi o zwiększonej akumulacji lipidów w kardiomiocytach co doprowadza do ich przyspieszonej apoptozy.

Dane liczbowe wskazują na złe rokowanie  wśród chorych na cukrzycę, u których rozwinęła się niewydolność serca. Ryzyko zgonu wzrasta wówczas 10-krotnie , a 5 lat przeżywa zaledwie 12,5% osób (rokowanie gorsze niż w raku sutka w okresie przerzutów).

Omawiane relacje okazują się być dwustronnymi. Ujawnienie się niewydolności serca zwiększa szansę wystąpienia cukrzycy – w jednym z badań 20% badanych rozwija cukrzycę w okresie 3 lat.  Złowrogi obraz skojarzenia tych chorób dopełnia dołączająca się częściej przewlekła choroba nerek. Ma ona swoją przyczynę zarówno w niewydolności serca i cukrzycy. Pogarszanie niewydolności nerek z kolei pogarsza przebieg niewydolności serca. U pacjentów z jawną nefropatią cukrzycową w badaniu z irbesartanem właśnie niewydolność serca była główną przyczyną hospitalizacji, dwukrotnie przewyższając częstość zawałów mięśnia serca.

W tej grupie nie zostały ustalone optymalne metody leczenia cukrzycy, niewydolności serca i współistniejącej niewydolności nerek. Tiazolidinediony nasilają przebieg niewydolności serca, a nowe leki jak np. saxagliptyna nie mają ustalonego zakresu bezpieczeństwa w niewydolności serca. Epidemia cukrzycy może jeszcze bardziej unaocznić problem niewydolności serca jako powikłania o złym rokowaniu towarzyszącego zaburzeniom metabolizmu glukozy, wymagającego wielokierunkowej terapii.

Opracowane na podstawie: JAMA / 18 czerwca 2014
Marek Kowrach