Stres – historia określenia

Rhodri Hayward – Historica keywords – stress Lancet 2005;365:2001
W The Lancet ukazał się artykuł z cyklu “historyczne słowa kluczowe” poświęcony historii określenia „stres.” „Stres” pochodzi od łacińskiego czasownika stringo (stringere) oznaczającego “związać” lub “ciasno zwinąć” a także dotknąć lub rwać. Do języka angielskiego określenie to trafiło w zmodyfikowanej postaci (distress lub distrain) w XIV wieku. Początkowo oznaczało znaczny wysiłek fizyczny a później, już w XVI wieku, także uraz fizyczny.

W dawnych czasach mianem stresu określano raczej niesprzyjające warunki zewnętrzne a nie indywidualne odczucia. W tym ostatnim kontekście słowo stres zaczęło być używane dopiero w XVII wieku. Od XIX wieku stres postrzegany jest jako połączenie działania sił zewnętrznych i własnych reakcji organizmu. W pochodzącym z lat 1814-19 Statistical Account of Ireland William Shaw Mason pisał, że wiele „kobiet umiera w młodym wieku z powodu tak zwanego stresu, czyli wzburzenia serca spowodowanego ciężką pracą”.

Model naukowy, stanowiący połączenie toksycznego działania bodźców środowiskowych i patologicznych reakcji organizmu, został wskrzeszony w pracach badaczy XX-wiecznych. Najsłynniejszym badaczem i twórcą współczesnej idei stresu był czesko-kanadyjski biochemik Hans Selye (1907-82), który wykazał, że stres stanowi nieswoistą reakcję organizmu na silne bodźce zewnętrzne i może powodować między innymi zaburzenia rytmu serca. W 1934 roku, Walter B. Cannon udowodnił, że w odpowiedzi na stres w organizmach zwierząt doświadczalnych dochodzi do wzrostu wytwarzania adrenaliny.

W wyniku tych prac idea stresu stała się popularna zarówno wśród badaczy jak i wielu „zwykłych” ludzi. Obecnie pojęcie to używane jest dosłownie i w przenośni, w wielu różnych sytuacjach życia codziennego, w odniesieniu do związanych z nim obciążeń fizycznych i psychicznych.

Opracowane na podstawie: Lancet / 2005-06-11