Współczesne zastosowanie beta-blokerów – artykuł przeglądowy

Luc Poirier i wsp – Contemporary Use of b-Blockers: Clinical Relevance of Subclassification LINK: Can J Cardiol 2014 online (dostępny pełen tekst)

Na łamach Canadian Journal of Cardiology ukazał się artykuł przeglądowy poświęcony leczeniu beta-blokerami. Autorzy omawiają w nim w kolejności: skuteczność leków w poszczególnych wskazaniach a następnie znaczenie  poszczególnych właściwości praparatów, takich jak np. kardioselektywność czy lipofilność.

Przypominają między innymi, że rolę tych leków w terapii nadciśnienia podważyły niedawne meta-analizy wskazujące na ograniczoną skuteczność beta-blokerów w redukcji udarów w porównaniu z innymi klasami leków. Nie jest jednak prawdą, że leki te gorzej obniżają ciśnienie tętnicze – w meta-analizie Blood Pressure Treatment Trialists’ Collaboration z udziałem 37,872 chorych nie wykazano takich , różnic. Autorzy przeglądu przypomnieli zarazem, że w 2006 Khan i McAlister opublikowali meta-analizę obejmującą grupę 145,811 chorych z 21 prób klinicznych, wykazując skuteczność beta-blokerów tylko w młodszych grupach wiekowych (brak skuteczności u starszych chorych, zwłaszcza w odniesieniu do udarów).

W najnowszej analizie oceniono rolę beta-blokerów u chorych z czynnikami ryzyka wieńcowego, po przebytym zawale serca i udarze (44,708 uczestników rejestru Reduction of Atherothrombosis for Continued Health – REACH). W całej grupie podawanie b-blokerów nie było związane z niższym ryzykiem powikłań  w obserwacji  44 miesięcznej. Korzyści odnotowano jednak w pierwszym roku po zawale serca.

W niewydolności serca beta-blokery należą do podstawowych oprócz inhibitorów ACE leków. W Kanadzie oficjalne wskazania w leczeniu niewydolności serca mają karwedilol, metoprolol i bisoprolol jako leki zmniejszające chorobowość i śmiertelność. W badaniach BEST i SENIORS wykazano też korzyści kliniczne ze stosowania bucindololu i nebiwololu.

Kontrowersje budzą potencjalne niekorzystne metaboliczne działania niepożądane beta-blokerów  związane ze wzrostem oporności na insulinę. W meta-analizie obejmującej leki starszej generacji (atenolol, metoprolol i propranolol) z udziałem 94,492 chorych odnotowano 22% wzrost ryzyka cukrzycy w porównaniu z innymi klasami leków przeciwnadciśnieniowych (za wyjątkiem diuretyków). Nowsze beta-blokery, przede wszystkim te o działaniu naczyniorozszerzającym (karwedilol i nebiwolol) wydają się nie wywierać takiego niekorzystnego wpływu.

Leki lipofilne (propranolol, metoprolol i nebiwolol wydalane są przez wątrobę co powoduje, że są bardziej wrażliwe na potencjalne interakcje lekowe. Z kolei leki hydrofilowe (atenolol, sotalol, nadolol) są wydzielane przez nerki i ich dawkowanie wymaga korekty w niewydolności nerek.   Sotalol należy stosować ostrożnie u osób z niskim GFR (< 20 mL/min) ze względu na podwyższone ryzyko torsade de pointes. Pomimo powszechnego przekonania brak jednoznacznych dowodów na niekorzystny wpływ leków o działaniu lipofilnym na ośrodkowy układ nerwowy, w meta-analizie danych ponad 35,000 chorych wykazano, że stosowanie beta-blokerów nie wiązało się z istotnym wzrostem ryzyka depresji, w nieznacznym ale istotnym statystycznie stopniu rosła natomiast częstość występowania zaburzeń erekcji i objawów zmęczenia.

Opracowane na podstawie: Internet / Maj 2014
Magdalena Lipczyńska