Witamina D – systematyczny przegląd badań

Evropi Theodoratou i wsp – Vitamin D and multiple health outcomes: umbrella review of systematic reviews and meta-analyses of observational studies and randomised trials t LINK: BMJ 2014;348:g2035 (dostepny pełen tekst)

Na łamach British Medical Journal ukazał się artykuł stanowiący rezultat systematycznego przeglądu meta-analiz poświęconych witaminie D. Jak podkreślają jego autorzy, w wielu badaniach odnotowano związek pomiędzy stężeniami witaminy D a różnymi jednostkami chorobowymi. Poza badaniami obserwacyjnymi, także w randomizowanych próbach klinicznych oceniano wpływ suplementacji witaminy D na różne punkty końcowe.

Historycznie  działanie witaminy D wiązano z chorobami układu kostno-szkieletowego, przemianami wapnia i fosforu, krzywicą, osteoporozą, złamaniami, siłą mięśniową i częstością upadków. Po roku 2000 zwrócono uwagę na jej związek z występowaniem nowotworów, chorób układu sercowo-naczyniowego, chorób metabolicznych, zakaźnych  i autoimmunologicznych. Gdyby rzeczywiście zależność ta miała charakter przyczynowo-skutkowy, miałaby ogromne znaczenie dla zdrowia publicznego, ponieważ niedobór witaminy D jest w niektórych populacjach bardzo częsty.

Rozumowanie takie stało się podstawą dla dokonania przez zespół Ioannidisa tzw. umbrella review – przeglądu systematycznych przeglądów badań  i meta-analiz poświęconych stosowaniu witaminy D z różnych wskazań. Badacze zidentyfikowali 107 systematycznych przeglądów piśmiennictwa oraz 74 meta-analizy badań  obserwacyjnych poświęconych stężeniu witaminy D w surowicy a także 87 meta-analiz randomizowanych prób klinicznych dotyczących suplementacji witaminy D.

W jego wyniku badacze uznali, że brak jest danych pozwalających w sposób pewny potwierdzić jakąkolwiek zależność, odnotowali jednak prawdopodobną zależność pomiędzy stężeniami witaminy D a wagą urodzeniową dzieci, próchnicą u dzieci, oraz stężeniami parathormonu u chorych z przewlekłą chorobą nerek. Nawet jednak w tych przypadkach dopiero dalsze badania pozwolą na wyciągnięcie ostatecznych wniosków co do ich praktycznego znaczenia.

Co zaskakujące zebrane dowody nie potwierdzają, zdaniem autorów, że samo podawanie witaminy D (bez suplementacji wapnia) zwiększa gęstość mineralną kości lub zmniejsza ryzyko złamań lub upadków u osób starszych. Za sugestywne (udokumentowane w mniejszym stopniu niż „prawdopodobne”)  badacze uznali dane dotyczące m.in. związku poziomu witaminy D i/lub jej podawania ze zmniejszeniem ryzyka zachorowania na raka jelita grubego, incydentów sercowo-naczyniowych i udarów oraz złamań pozakręgowych i depresji.

W podsumowaniu zauważyli jednak łącznie, że pomimo kilkuset systematycznych przeglądów brak jest wysoce przekonujących dowodów na istotną rolę witaminy D. Obserwowane zależności są tylko w części przypadków prawdopodobne a w części  przypadków zaledwie sugerują taką relację.

Opracowane na podstawie: Internet / 1 kwietnia 2014
Magdalena Lipczyńska