Badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego u osób przeciętnego ryzyka – aktualny stan wiedzy

David Lieberman – Screening for Colorectal Cancer in Individualsat Average Risk. Current Methods and Emerging Issues LINK: JAMA Internal Medicine 2014;174:10
Na łamach JAMA Internal Medicine ukazała się praca Davida Liebermana dotyczaca skrinigu raka jelita grubego u osób przeciętnego ryzyka.

W wyniku wprowadzenia badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego w USA ilość zgonów z powodu tej choroby spadła w latach 1990-2005 o 30%. Nie istnieje idealny program badań skrinigowych, każda ze stosowanych metod ma swoje zalety i ograniczenia, zalecane są one u osób w ieku od 50 lat.

Badanie kału na krew utajoną pozwala na identyfikację pacjentów, którzy mają ryzyko raka jelita grubego. Osoby z dodatnim wynikiem testu poddaje się kolonoskopii. Istnieją dwa rodzaje testów – gwajakowy, mniej czuły oraz immunochemiczny, wykrywający ludzka hemoglobinę, aktualnie preferowany. Niestety, analizy wykazały, że 25%-35% pacjentów z dodatnim wynikiem testu nie jest poddawanych kolonoskopii. Chorzy z negatywnym wynikiem testu powinni wykonać kolejne badanie kontrolne na krew utajoną co 1-2 lata, ponieważ jednorazowe badanie nie pozwala na identyfikację większości chorych z zaawansowanymi gruczolakami i 40% pacjentów z rakiem.

Endoskopia pozwala na wykrycie wczesnych raków jelita oraz gruczolaków. Wykazano, że sigmoskopia zmniejszyła umieralność z powodu nowotworu jelita grubego o 26%-43%, jednak jest ona rzadko stosowana. Kolonoskopia jest najczęściej wykorzystywanym narzędziem diagnostycznym w skriningu, stwierdzono, ze zmniejsza umieralność z powodu raka o 31%-88%. Według aktualnych wytycznych powinno się ją wykonywać co 10 lat u osób przeciętnego ryzyka, jeśli pierwsze badanie jest negatywne. Jest to jednak badanie kosztowne i inwazyjne, a jego czułość w dużym stopniu zależy od umiejętności badającego.

Kolonografia metodą tomografii komputerowej w znacznym stopniu wyparła wlewki barytowe i może wykryć 90% polipów i guzów mających więcej niż 10 mm średnicy. Jest to jednak metoda o niepewnej koszto-efektywności, ponadto chory, u którego zostanie wykryta zmiana musi i tak zostać poddany kolonoskopii. Stosowana kumulacyjna dawka promieniowania jonizującego może zwiększać ryzyko raka.

Testy genetyczne i biologiczne są nadal w fazie badań.  Komórki błony śluzowej jelita ze specyficznymi mutacjami złuszczają się i wydalają z kałem. Kombinacja wykrywania metylowanych genów i mutacji K-ras pozwala na wykrycie aż 90% przypadków raka.

Konieczne są jednak dalsze badania tych metod. Większość ekspertów nie wskazuje preferowanego badania skriningowego. Kolonoskopia z usunięciem polipa może być skuteczniejsza niż inne metody. Potencjalne korzyści badania kału na krew utajoną zależą od właściwego „follow-up” wyników pozytywnych i negatywnych.

Badania przesiewowe mogą zmniejszyć umieralność z powodu raka jelita grubego jedynie wtedy, kiedy są przeprowadzane w ramach prawidłowo zorganizowanych programów. Właściwy skrinig powinien być dostępny dla wszystkich pacjentów i zgodny z wytycznymi medycyny opartej na faktach.

Opracowane na podstawie: Jama Internal Medicine / Styczeń, 2014
Magdalena Wiśniewska