Depresja a choroby układu krążenia – aktualny stan wiedzy

Hare D, Toukhsati S i wsp – Depression and cardiovascular disease: a clinical review LINK: Eur Heart J online

Choroby układu krążenia (CVD) i depresja to obecnie dwie najczęstsze przyczyny niezdolności do pracy w krajach wysoko rozwiniętych. Co więcej uważa się, że depresja jest najważniejszym czynnikiem pogorszającym  jakość życia populacji (QoL). W European Heart Journal ukazał się przegląd kliniczny, w którym autorzy na podstawie najnowszych dostępnych danych z literatury światowej analizowali psychospołeczne i medyczne aspekty współwystępowania CVD i depresji.

Pacjenci z CVD częściej zapadają na depresję w porównaniu do populacji ogólnej, a jej wystąpienie pogarsza rokowanie tych chorych. Obniżenie nastroju występuje aż u 2/3 pacjentów hospitalizowanych z powodu zawału serca (najczęściej jest to związane z wystąpieniem zaburzeń adaptacyjnych), a tzw. duża depresja (MDD) występuje u 15% tych chorych (pacjenci po zawale serca z MDD mają trzykrotnie zwiększone ryzyko zgonu w porównaniu do chorych wolnych od depresji). Jeszcze częściej MDD współistnieje z przewlekłą niewydolnością serca (PNS) – od 10 do 40% (zależnie od nasilenia objawów PNS wg klasyfikacji NYHA) pacjentów z PNS cierpi na MDD, a  wystąpienie depresji u tych pacjentów jest niezależnym czynnikiem ryzyka zgonu i powtórnej hospitalizacji.

W przeciągu 2  lat od wszczepienia kardiowertera-defibrylatora (ICD) u ponad 1/4 chorych ujawnia się depresja. Wysoki odsetek występowania depresji obserwowano również u pacjentów po pomostowaniu aortalno-wieńcowym (CABG) – MDD wystąpiło w 15-20% przypadków, u kolejnych 15% chorych obserwowano istotne pogorszenie nastroju.

Z drugiej strony osoby cierpiące na depresję dwukrotnie częściej zapadają na CVD. Autorzy stawiają hipotezę, iż depresja jest  markerem ciężkiego przebiegu CVD, choć na podstawie dostępnej literatury nie można jasno wyjaśnić związku przyczynowo-skutkowego między tymi chorobami. W obu schorzeniach występuje wspólny postulowany patogenetyczny mechanizm powstawania zaburzeń (aktywacja układu współczulnego, upośledzenie funkcji płytek, czynniki prozakrzepowe, cytokiny prozapalne, upośledzona funkcja śródbłonka,  neurohormony). Przedmiotem badań genetyków stał się przezbłonowy transporter dla serotoniny (SERT), odpowiedzialny za transport serotoniny ze szczeliny synaptycznej z powrotem do błony presynaptycznej. Jest on wykorzystywany w terapii depresji przy pomocy blokerów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), ale jest także obecny na płytkach krwi, na których serotonina działa jak czynnik wazokonstrykcyjny. Zaburzenia w zakresie tego transportera mogą być potencjalnie wspólnym czynnikiem patogenetycznym zarówno depresji jak i CVD.

Z depresją wiążą się również zachowania zwiększające ryzyko CVD (palenie tytoniu, otyłość, brak ruchu, zła dieta, niestosowanie się do zaleceń lekarskich, wpływ leków przeciwdepresyjnych na układ krążenia), a z CVD reakcje sprzyjające depresji (reakcja na utratę zdrowia, przydatności społecznej itd.). W podsumowaniu autorzy zauważają małą liczbę dostępnych badań randomizowanych na temat współwystępowania depresji i CVD. Podkreślają potrzebę rehabilitacji kardiologicznej u pacjentów z CVD, zauważając, że poprawa w zakresie choroby podstawowej pacjenta wiąże się często z poprawą jego stanu psychicznego.

Opracowane na podstawie: European Heart Journal / 25 listopada 2013
Łukasz Jankowski