Znaczenie wysiłku fizycznego w prewencji chorób układu krążenia – aktualny stan wiedzy

G. Schuler1 i wsp – Role of exercise in the prevention of cardiovascular disease: results, mechanisms, and new perspectives LINK: Eur Heart J 2013;34:1790 l

Na łamach European Heart Journal ukazał się artykuł przeglądowy podsumowujący dotychczasową wiedzę dotyczącą relacji między wysiłkiem fizycznym i chorobami układu sercowo-naczyniowego. Nie ogranicza się on tylko do podsumowań badań epidemiologicznych i interwencyjnych, ale dużą część poświęca biologicznym i molekularnym mechanizmom korzyści związanych z aktywnością fizyczną.

W odniesieniu do prewencji pierwotnej, w jednej z metaanaliz badań epidemiologicznych obejmującej ponad 800 tysięcy osób stwierdzono, że aktywność fizyczna była odpowiedzialna za redukcję zgonów sercowo-naczyniowych o 35% i zgonów niezależnie od przyczyny o 33%. Wyższa dawka wysiłku fizycznego daje większe korzyści w zakresie prewencji sercowo naczyniowej, ale korzyści obserwowano już przy  aktywności trwającej zaledwie 15 minut dziennie.
U pacjentów z nadwagą i chorobą wieńcową profil czynników ryzyka ulegał większej poprawie jeżeli dawka wysiłku mierzona w kilokaloriach/tydzień wynosiła 3000-3500 kcal w porównaniu z tygodniową dawką 700-800 kcal. U Wraz z poprawą czynników ryzyka redukcja masy ciała wynosiła 8,2 kg w pierwszej grupie, a w drugiej grupie, o mniejszej intensywności ćwiczeń – 3,7 kg.

Zwykle zaleca się długotrwały trening aerobowy z intensywnością wymagającą około 70-85% maksymalnej czynności serca. Część autorów wskazało, że u osób z chorobami układu krążenia trening interwałowy z dużym obciążeniem do 95% częstości maksymalnej serca związany jest z większym wzrostem zdolności do maksymalnego pochłaniania tlenu (V02 max) i tym samym może przynosić większe korzyści kliniczne. Wymaga to jednak potwierdzenia w dalszych badaniach.

Molekularne mechanizmy odpowiedzialne za powyższe korzystne działania są częściowo określone. Jednym z nich jest wzrost dostępności tlenku azotu  w ścianie naczynia, co zależy od wzrostu m.in. aktywności syntazy tlenku azotu. Długotrwały wysiłek fizyczny odpowiedzialny jest również za aktywację enzymów usuwających reaktywne metabolity tlenu. Wzrost przepływu laminarnego poprzez mechaniczny wpływ na glikokaliks śródbłonka nie tylko jest powiązany z aktywacją syntazy tlenku azotu, ale również ze wzrostem produkcji prostaglandyn. Wykazano również, że aktywność ruchowa sprzyja mobilizacji prekursorów komórek śródbłonka z szpiku i odnowie uszkodzonych komórek endotelium, m.in. w obrębie zmian miażdżycowych. Wysoka dawka wysiłku fizycznego może również spowolnić narastanie blaszek miażdżycowych, a nawet ich regresję.

Problemem praktycznym jest przestrzeganie przez osoby, zwłaszcza dorosłe, zaleceń dotyczących aktywności fizycznej, a główną jej zasadą jest regularność i długotrwałość. W podsumowaniu autor podkreśla, że aktywność fizyczna jest jednym z podstawowych czynników warunkujących zdrowie i ograniczającym natężenie czynników ryzyka chorób układu krążenia.

Opracowane na podstawie: European Heart Journal / 21 czerwca 2013
Marek Kowrach