Witamina D a ryzyko zgonu z przyczyn naczyniowych i pozanaczyniowych – badanie Whitehall

Joseph Tomson i wsp – Vitamin D and risk of death from vascular and non-vascular causes in the Whitehall study and meta-analyses of 12 000 deaths LINK: Eur Heart J 2013; 34:1365

Na łamach European Heart Journal ukazała  się bardzo interesująca analiza autorów brytyjskich poświęcona zależności pomiędzy stężeniami witaminy D a wskaźnikami śmiertelności.

Jak piszą jej autorzy, prospektywne badania obserwacyjne wykazały, że niskie poziomy 25-hydroxywitaminy D [25(OH)D] we krwi wiążą się z wyższym ryzykiem choroby układu sercowo-naczyniowego, nowotworów, oraz wyższą śmiertelnością całkowitą. Ponieważ jednak niskie stężenia 25(OH)D korelują z natężeniem wielu znanych czynników ryzyka naczyniowego, obserwowana korelacja pomiędzy poziomami 25(OH)D a rokowaniem może odzwierciedlać wpływ innych czynników ryzyka. Należy również brać pod uwagę odwrotny związek przyczynowy – ponieważ osoby z chorobami układu naczyniowego i nowotworami częściej pozostają w domu i mają niższe poziomy  25(OH)D ze względu na niedostateczną ekspozycje na światło słoneczne.

Znaczenie wyników pomiarów 25(OH)D w populacji ogólnej nie jest więc jednoznacznie wyjaśnione. Nie ukończono jak dotąd żadnego z dużych badań z zastosowaniem witaminy D, w których incydenty naczyniowe lub nowotwory miałyby być podstawowym punktem końcowym. We wcześniejszych meta-analizach randomizowanych badań z witaminą D obserwowano graniczny statystycznie wpływ leczenia na śmiertelność całkowitą. W pracach tych podawano zwykle dawki 400–800 IU witaminy D3, które mogą nie być wystarczające.

Badacze brytyjscy przedstawili zatem na łamach European Heart Journal zależność pomiędzy stężeniami 25(OH)D a przyczynami zgonów w prospektywnej próbie Whitehall, a uzyskane wyniki włączyli do meta-analizy podobnych badań. W 13-letniej obserwacji 5409 mężczyzn (średni wiek wyjściowo 77 lat), 1358 zmarło z przyczyn naczyniowych a 1857 z przyczyn pozanaczyniowych. Mediana wyjściowego stężenia 25(OH)D wynosiła 56 (odstęp międzykwartylowy: 45–67) nmol/L.

Po skorygowaniu względem wieku i zmian sezonowych wyższe stężenia 25(OH)D okazały się być związane odwrotnie i w przybliżeniu liniowo ze śmiertelnością naczyniową i  nie-naczyniową w zakresie 40–90 nmol/L. Po dodatkowym uwzględnieniu wywiadu sercowo-naczyniowego podwojenie stężenia 25(OH)D związane okazało się z o 20% [95% CI: 9–30%] niższym ryzykiem zgonu z powodu chorób naczyniowych oraz o 23% (95% CI: 14–31%) niższym ryzykiem zgonu z powodu chorób innych niż naczyniowe. W meta-analizie prospektywnych badań osoby z najwyższymi poziomami 25(OH)D okazały się mieć o 28% (95% CI: 24–32%) niższą śmiertelność całkowitą w porównaniu z osobami o najniższych stężeniach tej witaminy.

Podsumowując uzyskane wyniki autorzy stwierdzają, że pomimo silnej I jak się wydaje niezależnej odwrotnej zależności pomiędzy poziomami 25(OH)D a wskaźnikami śmiertelności, związek przyczynowo-skutkowy trudno uznać za jednoznacznie wyjaśniony. Aby wyjaśnić ten problem konieczne są zatem, ich zdaniem, duże randomizowane próby kliniczne z wysokimi dawkami witaminy D. Ma to szczególne znaczenie dla mieszkańców półkuli północnej, gdzie na dużych obszarach ekspozycja na światło słoneczne jest ograniczona.

Opracowane na podstawie: European Heart Journal / 7 maja 2013
Magdalena Lipczyńska