Stosowanie tomografii komputerowej w dzieciństwie i młodości a ryzyko nowotworowe

John D Mathews i wsp – Cancer risk in 680 000 people exposed to computed tomography scans in childhood or adolescence: data linkage study of 11 million Australians LINK: BMJ 2013;346:f2360 (dostępny pełen tekst)

Istnieją obawy dotyczące zależności pomiędzy wykonaniem tomografii komputerowej a ryzykiem nowotworowym. Warto zatem zapoznać się z rezultatami interesującej analizy opublikowanej na łamach British Medical Journal. Jej autorzy przypominają, że dawki promieniowania jonizującego w trakcie badań CT mieszczą się w zakresie 5-50 mGy dla każdego badanego narządu.

Do niedawna bezpośrednie szacowanie ryzyka nowotworowego przy stosowaniu tak niewielkich dawek  uważano za niepraktyczne ze względu na niezbędną do uwzględnienia w analizie dużą liczbę ekspozycji (dużą liczbę wykonanych badań CT) i punktów końcowych (nowotworów). Zagrożenie szacowano zatem pośrednio poprzez projekcję ryzyka obserwowanego po ekspozycji przy wyższych dawkach (np. po eksplozji bomb atomowych). Części danych dostarczyły badania nad narażeniem zawodowym dorosłych.

W nowszej pracy obserwacyjnej  u 180 000 młodych osób poddawanych CT w latach 1985-2002 w Wielkiej Brytanii odnotowano zwiększone ryzyko wystąpienia białaczki i nowotworu mózgu. Niektórzy eksperci podważali jednak wartość tych obserwacji co powoduje, że do końca nie wiadomo, czy ekspozycja na badanie CT wiąże się z jakimkolwiek realnym ryzykiem nowotworu.

Aby uzyskać kolejne dane autorzy obecnej pracy poddali analizie 10.9 miliona osób w wieku 0-19 lat znajdujących się w bazie danych Australian Medicare.  Za podstawowy punkt końcowy przyjęto zapadalność na nowotwory u osób narażonych na badanie CT ponad rok przed rozpoznaniem nowotworu, w porównaniu z zapadalnością u osób nie narażonych na CT. Średnia dawka w przeliczeniu na badanie CT wyniosła 4.5 mSv.

Autorzy odnotowali 60 674 nowotworów w tym 3150 nowotworów, które wystąpiły u 680 211 narażonych na CT co najmniej na rok przed rozpoznaniem nowotworu. Średni czas obserwacji po ekspozycji wynosił 9.5 roku. W badaniu wykazano, że zapadalność na nowotwory była o 24% wyższa u ludzi narażonych na CT vs ludzi nie narażonych na CT (wskaźnik zapadalności 1.24; 95% CI 1.20 do 1.29; P<0.001, po uwzględnieniu wieku, płci i roku urodzenia). W analizie widoczna była zależność dawka-reakcja a wskaźnik zapadalności rósł o 0.16 (0.13 do 0.19) w przeliczeniu na każde dodatkowe badanie CT.

Zapadalność była wyższa po ekspozycji w młodszym wieku (P<0.001 dla trendu). Notowano zwiększenie występowania zarówno guzów  litych (przewodu pokarmowego, czerniaków, tkanek miękkich, dróg moczowych, mózgu, tarczycy); ale także białaczek, mielodysplazji i innych nowotworów układu chłonnego. U osób narażonych na badanie CT odnotowano nadmiar 608 nowotworów (147 nowotworów mózgu, 356 innych litych, 48 białaczek i mielodysplazji, oraz 57 innych). W liczbach bezwzględnych bezwzględny nadmiar częstości występowania dla wszystkich nowotworów łącznie wynosił 9.38 w przeliczeniu na 100 000 osobo-lat.

Podsumowując wyniki analiz autorzy pracy odnotowują, że na zakończenie okresu obserwacji nadmiernie duża zapadalność na nowotworowy była nadal obserwowana, co uniemożliwia oszacowanie łącznego ryzyka nowotworów w ciągu całego życia. Z drugiej strony dawki promieniowania jonizującego są obecnie niższe i tym samym ryzyko jest prawdopodobnie mniejsze. Mimo to wykonywanie CT należy ograniczyć do definitywnych wskazań klinicznych.

Opracowane na podstawie: BMJ / 21 maja 2013
Magdalena Lipczyńska