Stosowanie antydepresantów w schorzeniach niepsychiatrycznych – analiza wytycznych i przegląd systematyczny

Alain Mercier i wsp – Evidence of prescription of antidepressants for non-psychiatric conditions in primary care: an analysis of guidelines and systematic reviews LINK: BMC Family Practice 2013;14:55 (dostępny pełen tekst)

Na łamach BMC Family Practice ukazała się praca Alaina Merciera i wsp. dotycząca przepisywania leków przeciwdepresyjnych z powodu schorzeń niepsychiatrycznych w podstawowej opiece zdrowotnej.

Antydepresanty są powszechnie stosowanymi preparatami w praktyce lekarzy POZ. W populacji ogólnej częstość ich stosowania w ciągu roku wynosi średnio od 6% do blisko 10%. Zwykle wskazaniem do  włączenia tych leków jest depresja i zaburzenia lękowe, jednak według doniesień z literatury coraz częściej są one przepisywane z innych przyczyn. Ze względu na wiele wskazań, w których leki te mogą być stosowane, ocena właściwości ich przepisywania wydaje się być istotnym zadaniem lekarzy rodzinnych.

Celem pracy była analiza wytycznych stosowania leków przeciwdepresyjnych w schorzeniach niepsychiatrycznych w podstawowej opiece zdrowotnej. Dane uzyskano z francuskiej, angielskiej i amerykańskiej bazy danych. Po wykluczeniu chorób psychicznych oraz tych nie leżących w kompetencjach podstawowej opieki zdrowotnej, wytyczne sprawdzono pod kątem słów kluczowych związanych ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych. Analizowano jedynie aktualne wersje wytycznych, przeszukiwano Cochrane Database of Systematic Reviews i PubMed  pod kątem zaktualizowanych artykułów przeglądowych i kontrolowanych badań randomizowanych.

Do analizy wybrano 78 publikacji, w tym 36 zbiorów wytycznych, 38 artykułów przeglądowych lub przeglądów systematycznych i 4 badania randomizowane. Oceniano potencjalne korzyści ze stosowania leków przeciwdepresyjnych. W przypadku 15 chorób ich stosowanie uznano za korzystne, w przypadku 5 kolejnych – za potencjalnie korzystne.  Dla 15 chorób nie znaleziono dowodów skuteczności a dla 9 kolejnych stwierdzono udowodniony brak skuteczności.

Największą skuteczność antydepresantów wykazano m.in.  w leczeniu wspomagającym bólu (ból neuropatyczny, neuropatia cukrzycowa, centralny ból neuropatyczny, migrena, napięciowe bóle głowy, fibromialgia), w nietrzymaniu moczu, w zespole jelita drażliwego, eiaculatio praecox,  zespole napięcia przedmiesiączkowego i rzucaniu palenia. Jako potencjalnie korzystne wymieniono m.in. stany pobudzenia w otępieniu. Do grupy bez wykazanych dowodów skuteczności zaliczono m.in. rwę kulszową, świąd, chorobę Parkinsona, astenię. Wśród  chorób o udowodnionym braku skuteczności leków przeciwdepresyjnych wymieniono m.in. niespecyficzny ból dolnego odcinka kręgosłupa, bóle fantomowe, zespół niespokojnych nóg, dysfunkcje erekcji, nadużywanie i uzależnienie od alkoholu  Zebrane dano były trudne do podsumowania ze względu na brak informacji dotyczących poziomu ich wiarygodności oraz rozbieżności w ocenie skuteczności pomiędzy różnymi klasami leków przeciwdepresyjnych.

W podsumowaniu autorzy podkreślają, że leki przeciwdepresyjne są skuteczne w wielu schorzeniach niepsychiatrycznych, których leczeniem zajmują się lekarze rodzinni. Wytyczne są jednak niejednoznaczne, najprawdopodobniej z powodu braku badań klinicznych. Niezbędne są dalsze badania w celu poprawy opieki nad pacjentami.

Opracowane na podstawie: Internet / 4 maja 2013
Magdalena Piątkowska