Globalna i regionalna śmiertelność w roku 1990 i 2010: systematyczna analiza Badania Globalnego Obciążenia Chorobami 2010

Rafael Lozano i wsp. – Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 LINK: Lancet 2012;380:2095

Wiarygodne informacje dotyczące głównych przyczyn zgonów na świecie są kluczowe w dyskusji o ochronie zdrowia. W Badaniu Globalnego Obciążenia Chorobami (GBD 2010) oszacowano roczną liczbę zgonów z 235 przyczyn w podziale na 21 regionów na świecie oraz ze względu na wiek i płeć.

Ogółem w 2010 roku zarejestrowano na świecie 52,8 mln zgonów. Blisko jedną czwartą z nich (24,9%) stanowiły zgony z powodu chorób zakaźnych, niedożywienia, zgony okołoporodowe matek i noworodków (w 1990 roku odsetek ten wyniósł 34,1% – 15,9 mln z 46,5 mln zgonów). Obserwowany spadek był w znacznej mierze spowodowany zmniejszeniem śmiertelności z powodu biegunek (z 2,5 do 1,4 mln), zakażeń dolnych dróg oddechowych (z 3,4 do 2,8 mln), chorób okresu noworodkowego (z 3,1 do 2,2 mln), odry (z 0,63 do 0,13 mln) oraz tężca (z 0,27 do 0,06 mln). Wzrosła natomiast liczba zgonów na skutek zakażeń wirusem HIV (z 0,3 mln w 1990 roku do 1,5 mln w 2010 roku), osiągając po drodze szczyt w 2006 roku (1,7 mln). Na malarię zmarło 1,17 mln osób – to jest 19,9% więcej niż w 1990 roku. Gruźlica była przyczyną śmierci 1,2 mln osób w 2010 roku.

Zgony z powodu chorób niezakaźnych wzrosły w latach 1990-2010 o prawie 8 mln i stanowią obecnie dwie trzecie (34,5 mln) wszystkich zgonów  na świecie. W 2010 roku zmarło o 38% więcej niż przed dwudziestu laty chorych na nowotwory (8 mln), w 19% (1,5 mln zgonów) przyczyną był rak oskrzeli oraz płuc. Choroba niedokrwienna serca i udar mózgu były przyczyną zgonu  w sumie 12,9 mln osób, tj. 1 na cztery osoby zmarłe w 2010r. (w porównaniu z jedną piątą w 1990 roku), z powodu cukrzycy zmarło natomiast 1,3 mln osób (dwa razy więcej niż w 1990 roku).

Odsetek zgonów z powodu urazów (9,6%) jest obecnie nieznacznie większy w porównaniu z rokiem 1990 (8,8%), głównie poprzez 46% wzrost śmiertelnych wypadków drogowych  (1,3 mln w 2010 roku).

Główne przyczyny zgonów w 2010 roku to: choroba niedokrwienna serca, udar mózgu, POChP, zakażenia dolnych dróg oddechowych, rak płuca oraz HIV/AIDS.   Wzrosły wskaźniki śmiertelności standaryzowane wiekiem dla kilku kluczowych schorzeń (HIV/AIDS, choroby Alzheimera, cukrzycy, a w szczególności przewlekłej choroby nerek), jednak dla większości chorób (w tym chorób układu sercowo-naczyniowego, POChP, większości nowotworów) wskaźniki te zmniejszyły się w ciągu ostatnich dwóch dekad.

Autorzy raportu zwracają uwagę na istotne różnice w zakresie głównych przyczyn zgonów pomiędzy poszczególnymi rejonami świata. Choroby zakaźne, powikłania ciąży i połogu, choroby okresu noworodkowego oraz spowodowane niedożywieniem są odpowiedzialne za 76% przedwczesnych zgonów w Afryce Subsaharyjskiej.

Opracowane na podstawie: Lancet / 15 grudnia 2012
Ewa Kowalik