Stres psychospołeczny w pracy a ryzyko choroby wieńcowej

Mika Kivimu00e4ki i wsp. dla IPD-Work Consortium – Job strain as a risk factor for coronary heart disease: a collaborative meta-analysis of individual participant data LINK: Lancet online first

Na łamach the Lancet ukazały się wyniki meta-analizy badań poświęconych ocenie zależności pomiędzy stresem zawodowym a ryzykiem wieńcowym. Jej autorzy przypominają między innymi, że napięcie związane z pracą zawodową, stanowiące wynik połączenia wysokich wymagań i małej kontroli nad pracą, stanowi jeden z najczęściej badanych modeli stresu psychospołecznego.

Lekarze opieki podstawowej  potrzebują opartych na dowodach naukowych informacji na temat obciążeń związanych ze stresem w pracy wykonywanej przez ich pacjentów.  Jest to tym bardziej istotne, że stres uznany jest za element ryzyka zdrowotnego i w europejskich zaleceniach poświęconych prewencji choroby wieńcowej rekomenduje się walkę ze stresem jako element terapii osób wysokiego ryzyka. W badaniu INTERHEART (badanie case-control z udziałem 15 000 chorych i z zawałem serca i 15 000 zdrowych osób z grupy kontrolnej) wykazano, że stres w pracy podwaja ryzyko choroby wieńcowej. Z kolei w  prospektywnych badaniach kohortowych  wzrost ryzyka oceniono na około 40%.

W obecnej meta-analizie na łamach The Lancet o nadmiernym napięciu zawodowym informowało 30 214 (15%) z 197 473 ankietowanych. W przeliczeniu na 1,49 miliona osobo-lat (średnia obserwacja 7,5 roku, odnotowano 2358 poważnych zdarzeń związanych z  chorobą wieńcową (zgony wieńcowe lub zawały niezakończone zgonem). Po skorygowaniu względem płci i wieku iloraz hazardu wyniósł 1,23 (95% CI 1,10–1,37) i,  co interesujące, okazał się wyższy w badaniach opublikowanych (1,43, 1,15−1,77) niż nieopublikowanych (1,16, 1,02−1,32). Zależność tę obserwowano dla obu płci, dla różnych grup wiekowych, warstw społecznoekonomicznych, po uwzględnieniu stylu życia i konwencjonalnych czynników ryzyka. Co ważne, ryzyko okazało się podwyższone także w analizach, w których zmniejszono prawdopodobieństwo  odwrotnego związku przyczynowego, poprzez wykluczenie incydentów wieńcowych występujących w ciągu pierwszych 3 lat obserwacji (1,31) i 5 lat obserwacji (1,30).

Wskaźnik PAR (Population Attributable Risk) dla stresu zawodowego wyniósł 3,4%. Konkludując autorzy zauważają, że jeśli uznamy, że pomiędzy stresem zawodowym a nowymi incydentami wieńcowymi istnieje związek przyczynowy, to stres w pracy należałoby uznać ze  przyczynę zawałów serca u osób pracujących. Trzeba jednak pamiętać, że obserwowana wartość PAR jest mimo wszystko mniejsza od obserwowanej dla palenia papierosów (36% w INTERHEART), otyłości brzusznej (20%), oraz braku aktywności fizycznej (12%).

Prewencja stresu zawodowego może zatem ograniczyć występowanie choroby wieńcowej i jej powikłań, ale ukierunkowana na nią strategia miałaby jednak dużo mniejsze skutki zdrowotne od dalszego ograniczania tradycyjnych czynników ryzyka, takich jak palenie papierosów.

Opracowane na podstawie: Lancet / 14 września 2012
Magdalena Lipczyńska