Ból dolnego odcinka kręgosłupa – często mniej oznacza lepiej

Shubha V. Srinivas i wsp – Application of u201cLess Is Moreu201d to Low Back Pain LINK: Arch Intern Med. 2012;172:1016

Na łamach Archives of Internal Medicine w serii “less is more” ukazał się artykuł poświęcony braku zasadności powszechnego wykonywania badań  obrazowych u chorych z bólem dolnego odcinka kręgosłupa. Jego autorzy przypominają, że dolegliwości tego typu w ciągu całego życia wystąpią u około 80% populacji i w USA  są piątą w kolejności z najczęstszych przyczyn konsultacji lekarskich.  Jak pokazują badania kwestionariuszowe, co czwarty dorosły Amerykanin miał w ciągu poprzedzających badanie 3 miesięcy trwający co najmniej 1 dzień ból dolnego odcinka kręgosłupa.

Lekarze konsultujący takich chorych bardzo często zlecają badania obrazowe. Najnowsze dane pokazują, że w ciągu roku od pojawienia się dolegliwości badania obrazowe (najczęściej zdjęcie kręgosłupa) wykonano u 42% chorych. Co bardziej istotne, u 60% osób z tej grupy badanie  wykonano w dniu postawienia rozpoznania a u 80% w ciągu miesiąca.

Tymczasem organizacja National Physicians Alliance, w projekcie “Promoting Good Stewardship in Clinical Practice,” opracowała listę 5 najczęstszych działań w praktyce lekarzy pierwszego kontaktu, których zmiana mogłaby poprawić jakość opieki i lepsze gospodarowanie ograniczonymi funduszami przeznaczonymi na opiekę zdrowotną. Jednym z 5 najważniejszych zaleceń było:  jeśli „nie ma czerwonej flagi w ciągu pierwszych 6 tygodni od początku dolegliwości nie zlecaj badań obrazowych z powodu bólu dolnego odcinka kręgosłupa.”  Czerwona flaga to: istotny lub postępujący deficyt neurologiczny lub poważne choroby podstawowe takie jak choroba nowotworowa czy zapalenie kości i szpiku.

Zasadność ograniczenia badań obrazowych potwierdzają wyniki systematycznego przeglądu piśmiennictwa z ostatnich 5 lat. W meta-analizie Chou i wsp. nie znaleziono istotnych klinicznie różnic w stopniu dolegliwości lub ograniczeniu funkcji u chorych poddanych natychmiastowym badaniom obrazowym i leczonym standardowo.  Jest to zrozumiałe, bowiem ponad  85% chorych objętych opieką lekarzy pierwszego kontaktu ma bóle dolnego odcinka kręgosłupa, których nie można przypisać żadnym swoistym zmianom anatomicznym. Z kolei badania osób bezobjawowych bardzo często ujawniają nieprawidłowości anatomiczne takie jak przepuklina jadra miażdżystego.

Warto w tym kontekście pamiętać, że wykonywanie badań obrazowych, przede wszystkim rezonansu magnetycznego (MR), poza generowaniem kosztów, może wiązać się z niekorzystnym przebiegiem choroby. Chorzy poddawani MR dużo częściej poddawani są interwencjom chirurgicznym (w jednej z prac 8-krotnie częściej), pomimo braku jednoznacznych dowodów na ich skuteczność.

Opracowane na podstawie: Jama Internal Medicine / 9 lipca 2012
Magdalena Lipczyńska