Choroba niedokrwienna serca: historia i przyszłość – artykuł specjalny w 200 rocznicę NEJM

Elizabeth G. Nabel, Eugene Braunwald – A Tale of Coronary Artery Disease and Myocardial Infarction LINK: N Engl J Med 2012;366:54 (dostępny pełen tekst)

W 1812 roku w pierwszym numerze New England Journal of Medicine and Surgery ukazał się artykuł   Johna Warrena poświęcony dusznicy bolesnej, zatytułowany “Remarks on Angina Pectoris.”  W momencie jego publikacji patogeneza dusznicy bolesnej była nieznana a leczenie polegało na krwioupustach, stosowaniu nalewki z opium i leżeniu w  łóżku.

Obchody 200 rocznicy New England Journal of Medicine (NEJM), stały sie okazją do zaproszenia Elizabeth G. Nabel i Eugene Braunwalda do napisania tekstu poświęconego  chorobie wieńcowej i kluczowym zdarzeniom z historii medycyny, decydującym o postępie naszej wiedzy kardiologicznej.

Klasyczny opis dławicy piersiowej można znaleźć w pracach Heberdena z 1772 roku. Niemal wiek musiał jednak upłynąć, aby patolodzy zwrócili uwagę na „kostnienie” tętnic wieńcowych i tworzące się w nich zakrzepy. Przez kolejne dziesięciolecia zmian tych nie wiązano jednak z objawami niedokrwienia mięśnia sercowego. Dopiero pod koniec XIX wieku Ludvig Hektoen uznał, że zawał serca spowodowany jest zakrzepicą naczyń.

W roku 1910, dwóch lekarzy rosyjskich Obrascow  i Straszecko u 5 chorych opisało objawy kliniczne świeżego zawału serca, potwierdzonego następnie w badaniach pośmiertnych. W roku 1919 do rozpoznania zawału  zaczęto  wykorzystywać badania ekg. Pierwsze cewnikowanie człowieka wykonał na sobie w 1929 roku Werner Forssman. Badania hemodynamiczne prowadzone potem przez André Frédéric Cournanda i Dickinsona W. Richardsa doprowadziły całą trójkę do odebrania w 1956 roku Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny. Ojcami kardiologii inwazyjnej są Dotter, Judkins i najbardziej powszechnie znany Andreas Grüntzig.

Jednym z przełomowych zdarzeń w kardiologii było niewątpliwie rozpoczęcie w roku 1948 przez National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) badania Framingham, które dostarczyło niezwykłej wiedzy na temat czynników ryzyka choroby wieńcowej. Mniej spektakularnym ale jednym z najważniejszych dla chorych przedsięwzięć okazało się utworzenie po raz pierwszy w 1961 roku oddziałów intensywnej opieki kardiologicznej (Julian). Kamieniami milowymi lat 70-tych ubiegłego wieku było między innymi odkrycie tlenku azotu jako fizjologicznej substancji naczyniorozszerzającej. Za odkrycie to w roku 1998 Furchgott, Ignarro, i Murad otrzymali Nagrodę Nobla.  Innym przełomowym odkryciem było opracowanie przez Akira Endo statyn. Nagroda Nobla w 1985 roku została przyznana Brownowi i Goldsteinowi za okrycie szlaku receptora LDL.

Wśród “historycznych” badań klinicznych Nabel i Braunwald przypominają badanie Italian Group for the Study of Streptokinase in Myocardial Infarction (Gruppo Italiano per lo Studio della Streptochinasi nell’Infarto Miocardico) (GISSI) – jeden z pierwszych  “mega-triali” z udziałem ponad 10,000 chorych, w którym wykazano redukcję wczesnej śmiertelności pod wpływem streptokinazy u chorych ze świeżym zawałem serca. W Second International Study of Infarct Survival (ISIS-2) wykazano z kolei spadek śmiertelności po zastosowaniu aspiryny.

Największe nadzieje na przyszłość autorzy wiążą z farmakogenomiką, zastosowaniem komórek macierzystych i rozwojem medycyny regeneracyjnej.
Opracowane na podstawie: NEJM / 5 stycznia 2012
Magdalena Lipczyńska