Witaminy antyoksydacyjne mają działanie antyarytmiczne w okresie pooperacyjnym? Metaanaliza radomizowanych badań klinicznych

Leanne Harling i wsp – Do antioxidant vitamins have an anti-arrhythmic effect following cardiac surgery? A meta-analysis ofrandomised controlled trials LINK: Heart 2011;97:1636

Migotanie przedsionków w okresie pooperacyjnym (ang. postoperative atrial fibrillation, POAF) dotyczy blisko 30% pacjentów poddawanych planowym zabiegom kardiochirurgicznym.

Patogeneza POAF jest wieloczynnikowa, a ostatnio wzrasta ilość dowodów na rolę stresu oksydacyjnego w przebudowie elektrofizjologicznej związanej z wystąpieniem migotania przedsionków. Choć profilaktyczne stosowanie antyoksydantów wydaje się potencjalnie atrakcyjną metodą farmakoterapii, skuteczność takiego postępowania nie jest pewna.

W prezentowanej pracy podjęto próbę podsumowania badań oceniających rolę witamin antyoksydacyjnych w zapobieganiu POAF. Na podstawie systematycznego przeglądu literatury zidentyfikowano 5 randomizowanych badań klinicznych z grupą kontrolną, w których ogółem wzięło udział 567 pacjentów (284 chorych w grupie leczonej witaminami antyoksydacyjnymi oraz 283 chorych w grupie kontrolnej). Metaanalizę przeprowadzono z użyciem modelu efektów losowych. Pierwotny punkt końcowy analizy stanowiło występowanie POAF oraz wszystkich rodzajów arytmii. Wtórnymi punktami końcowymi badania były: czas pobytu w oddziale intensywnej opieki medycznej oraz czas pobytu w szpitalu.

Wykazano, iż stosowanie witaminy C oraz witaminy E wiązało się z istotnie niższą częstością występowania POAF (iloraz szans 0,43; 95% przedział ufności 0,21-0,89) oraz wszystkich arytmii (iloraz szans 0,54, 95% przedział ufności 0,29-0,99) w porównaniu z grupą kontrolną. W grupie leczonej przeciwutleniaczami zaobserwowano także istotne statystycznie skrócenie czasu hospitalizacji w oddziale intensywnej opieki medycznej (średnia ważona różnica 0,44; 95% przedział ufności 0,70-0,17) jak i całkowitej długości pobytu w szpitalu (średnia ważona różnica 1,11; 95% przedział ufności  1,70-0,52).

Podsumowując, profilaktyczne stosowanie witaminy C i witaminy E może znacząco zmniejszyć częstość występowania migotania przedsionków i innych zaburzeń rytmu serca u pacjentów poddanych operacjom kardiochirurgicznym. Oceniający przedstawione liczby warto jednak pamiętać, że jakość dostępnych wyników badań pozostaje niska. Należy zatem skupić się na odpowiednim zaplanowaniu randomizowanych badań, z uwzględnieniem standaryzacji raportowania napadów migotania przedsionków, ustaleniem protokołu stosowania przeciwutleniaczy i oceną wpływu pozostałych leków. Należy rozważyć przeprowadzenie analizy kosztów, w celu ustalenia potencjalnych korzyści ekonomicznych stosowania witamin antyoksydacyjnych w profilaktyce POAF.

Opracowane na podstawie: Heart / Październik 2011
Ewa Kowalik