Jak rozsądnie przepisywać leki – z serii „mniej – lepiej” na łamach Archives of Internal Medicine

Gordon D. Schiff i wsp – Principles of Conservative Prescribing LINK: Arch Intern Med. 2011;171:1433

Rozsądne przepisywanie leków stanowi podstawowy warunek ich bezpiecznego stosowania. Na łamach Archives of Internal Medicine w serii „Less is More” ukazał się artykuł przeglądowy, w którym zespół autorów  przedstawia szereg zasad, którymi powinni kierować się lekarze wypisując recepty. Zasady te określa mianem „konserwatywnego przepisywania leków” – oznaczającego w praktyce zdrowy sceptycyzm,  zgodnie z zasadą “po pierwsze nie szkodzić.”

Niektóre z tych zasad przedstawiono poniżej. 1) Zawsze poszukaj możliwości leczenia niefarmakologicznego – np. poprzez zmianę diety, zalecenie ćwiczeń fizycznych czy fizykoterapii. 2) Kiedy tylko jest to możliwe skorzystaj z „próby czasu” jako metody diagnostycznej i terapeutycznej – zwłaszcza w przypadku objawów niezdefiniowanych lub chorób o potencjalnie samoograniczającym przebiegu. 3) Stosuj niewielką liczbę leków i poznaj je dobrze. 4)  Traktuj sceptycznie pojęcie “indywidualizacji leczenia,” wykorzystywane często w celach promocyjnych jako słowo klucz przy braku odpowiednich dowodów na skuteczność interwencji. Indywidualizacja ma sens, jeśli dotyczy dostosowania dawki np. w niewydolności nerek lub u starszych chorych, ale nie może stanowić uzasadnienia dla nienaukowych eksperymentów.

5) Jeśli to tylko możliwe rozpoczynaj stosowanie jednoczasowo tylko jednego dodatkowego leku. 6) Zwróć uwagę na możliwość wywołania zespołu z odstawienia – np. odstawienie inhibitorów pompy protonowej może u osoby zdrowej wywołać nadkwaśność „z odbicia.” 7) O nowych lekach dowiaduj się wyłącznie z wiarygodnych źródeł. 8) Nie spiesz się ze stosowaniem leków nowowprowadzanych na rynek – starsze leki są generalnie bezpieczniejsze, gdyż często istotne objawy niepożądane leków identyfikowane są po kilku latach od ich wprowadzenia.

9) Upewnij się, że lek poprawia rokowanie a nie leczy objawów zastępczych, tak jak to miało miejsce np. w badaniu ENHANCE, w którym ezetymib skutecznie obniżył poziom lipidów ale nie przyniósł korzyści klinicznych.10) Nie daj się “uwieść” eleganckim wynikom badań molekularnych i farmakologicznych (przykładem może być historia torcetrapibu – inhibitora CETP). 11) Zawsze rozważ, czy krótkotrwałe korzyści nie będą wiązać się z odległymi szkodami – przykładem może być stosowanie atypowych neroleptyków – bezpośrednio skutecznych ale w odległej perspektywie powodujących zaburzenia metaboliczne i cukrzycę.

To tylko niektóre z przedstawionych przez autorów zasad. Ich pełna lista wraz z uzasadnieniem znajduje się na stronach prezentowanego, bardzo interesującego artykułu.

Opracowane na podstawie: Jama Internal Medicine / 16 września 2011
Magdalena Lipczyńska