Patofizjologia depresji – nowe dane

S. Porcelli i wsp – Mechanisms of antidepressant action: an integrated dopaminergic perspective LINK: Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry 2011;35:1532

Na łamach Progress in Neuro-Psychopharmacology & Biological Psychiatry przedstawiono aktualne kierunki badań nad patogenezą depresji.

Punktem wyjścia większości rozważań jest dominująca funkcja układu dopaminergicznego, a w zasadzie jego zmniejszonej aktywności w niektórych obszarach (mezolimbicznym, mezokortykalnym i nigrostriatalnym). Powyższe szlaki dopaminergiczne odpowiadają za motywację i odpowiedź emocjonalną, nagrodę i funkcje psychomotoryczne.

Dostępne leki poprzez oddziaływanie na układy serotoninergiczny i noradrenergiczny regulują pośrednio aktywność układu dopaminergicznego. Badania nie koncentrują się jednak wyłącznie na tego typu interwencjach farmakologicznych. Trwałość zjawiska depresji, niepełna skuteczność leków, korzyści wynikające ze stosowania metod psychoterapeutycznych sugerują również obecność innych mechanizmów regulacji układu dopaminergicznego.

Jednym z nich jest pobudzenie do wzrostu neuronów i tworzenia nowych połączeń przez neurotrofiny. W części badań wykazano, że terapia depresji środkami farmakologicznymi sprzyja sekrecji tych czynników troficznych. Zależność tą potwierdzono również w niektórych badaniach nad elektroterapią.

Zaobserwowano ustępujące po terapii, spowodowane depresją zmniejszenie objętości części obszarów mózgu. Pośrednikiem w działaniu terapeutycznym miałyby być wspomniane neurotrofiny.

Do zaburzeń funkcjonowania mózgu w depresji przyczynić się mogą też aktywowane różnymi mechanizmami procesy zapalenia. Wśród działań niepożądanych  leków nasilających szereg procesów zapalnych, takich jak interferon, wymienia się często zaburzenia depresyjne. Obraz uzupełnia spotykany w depresji brak zwrotnego hamowania osi przysadka-nadnercza.

Trwałość zaburzeń jest powiązana ze zmianami epigenetycznymi. Odpowiednie neuroprzekaźniki są w stanie uruchomić ciąg genów regulatorów odpowiedzialnych za metylację innych genów lub ich promotorów, co trwale zaburza ich funkcje i przyczynia się do zaburzeń sieci neuronów. W jednej z prac eksperymentalnych u zwierząt powyższe zmiany epigenetyczne zostały przekazane potomstwu. Klamrą tych zaburzeń są obserwowane w depresji procesy nasilające w obrębie neuronów zjawiska apoptozy. Sprzyja to dezintegracji sieci neuronalnej, w tym centralnej dla depresji sieci dopaminergicznej.

Patofizjologii depresji nie można zatem przypisać jednemu mechanizmowi, jest to raczej ciąg wzajemnie powiązanych zdarzeń, po części (np. zmiany epigenetyczne, apoptoza) trwale modyfikujących funkcjonowanie OUN.

Opracowane na podstawie: Internet / Sierpień 2011
Marek Kowrach