Czy brak snu sprzyja cukrzycy typu 2?

C. Touma i S. Pannain – Does lack of sleep cause diabetes? LINK: Cleve Clin J Med 2011;78:549 (dostępny pełen tekst)

Na łamach Cleveland Clinic Journal of Medicine w artykule przeglądowym podsumowano dotychczasową wiedzę epidemiologiczną, kliniczną i eksperymentalną na temat zależności między cukrzycą typu 2 a brakiem lub złą jakością snu.

W badaniach epidemiologicznych sen trwający krócej niż 6 godzin zwiększał ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Podobny efekt obserwowano również dla snu trwającego dłużej niż 9 godzin. Zależność między deprywacją snu a ryzykiem cukrzycy typu 2 potwierdzono w dużych, prospektywnych badaniach klinicznych, np. Nurse’s Health Study. W porównaniu z pielęgniarkami, które przesypiały 7-8 godzin, pielęgniarki sypiające mniej niż 5 godzin były o 34% bardziej zagrożone rozwojem cukrzycy.

Metaanaliza wielu badań wskazuje, że czas trwania snu <5-6 godzin wiąże się ze zwiększeniem ryzyka cukrzycy o 28%, zaś czas trwania snu powyżej 8 godzin wiąże się ze zwiększeniem ryzyka o 48%; same trudności w zasypianiu i utrzymaniu snu zwiększają to ryzyko o odpowiednio 57% i 84%. Co więcej, u osób już chorych na cukrzycę szacowany 3 godzinny niedobór snu kojarzył się z większym o 1,1% poziomem HbA1c.

Badania nad deprywacją snu u zdrowych ochotników po względnie krótkim okresie (nawet po tygodniu) zmniejszały u nich wskaźniki insulinowrażliwości, czemu towarzyszył brak kompensacyjnego wydzielania insuliny. Wykazano również, że zależność ta związana jest z zaburzeniami  3-4 fazy snu NREM.

Zmiany patofizjologiczne, które odpowiadają za wyżej wymienione obserwacje dotyczą funkcjonowania osi podwzgórze-przysadka i jej wpływu na wydzielanie hormonu wzrostu i glikokortykoidów. Przy skróconym okresie snu czas ekspozycji organizmu na wyższe stężenia tych hormonów jest wydłużony. Ponadto deprywacji snu towarzyszy zwiększona aktywność układu współczulnego. W ślad za tym zwiększają się również markery ogólnoustrojowego stanu zapalnego w organizmie.

Oddzielnym problemem klinicznym jest zależność między cukrzycą a obturacyjnym bezdechem w trakcie snu. W dużej części badań, wykazano niezależny wpływ obturacyjnego bezdechu sennego na ryzyko wystąpienia cukrzycy. Jego obecność może zwiększać  to ryzyko ponad dwukrotnie oraz pogarszać kontrolę glikemii u osób z już rozpoznanymi zaburzeniami metabolizmu glukozy. Wykazano, że stosowane metody leczenia bezdechu obturacyjnego, jak CPAP, zmniejszają nasilenie zaburzeń metabolicznych.

Z praktycznego punktu widzenia właściwa higiena snu,  około 7 godzin snu dziennie,  jest jednym z ważnych elementów prewencji schorzeń cywilizacyjnych. W praktyce u chorych z zaburzeniami metabolizmu glukozy należy rozważyć możliwość współistnienia obturacyjnego bezdechu w trakcie snu, a u osób z obturacyjnym bezdechem sennym poszukiwać zaburzeń glikemii.

Opracowane na podstawie: Cleveland Clinic Journal of Medicine / Sierpień 2011
Marek Kowrach