Choroba zwyrodnieniowa stawów – artykuł przeglądowy

Johannes W J Bijlsma, Francis Berenbaum, Floris P J G Lafeber – Osteoarthritis: an update with relevance for clinical practice LINK: Lancet 2011;377:2115

Na łamach The Lancet opublikowano artykuł poglądowy poświęcony zwyrodnieniowemu zapaleniu stawów, które, jak piszą autorzy definiuje się jako  niepowodzenie procesów naprawczych uszkodzonej chrząstki , związane ze zmianami biomechanicznymi i biochemicznymi w stawach. Przez wiele lat uznawano, że za procesy zwyrodnieniowe  odpowiedzialne są zmiany w chrząstce, najnowsze wyniki badań wskazują jednak na istotną rolę tkanki kostnej i maziówki, której przewlekłe zapalenie jest bardzo często podstawowym problemem, odpowiedzialnym za obrzęk stawów i bóle zapalne.

Zmiany zwyrodnieniowe stawów są problemem bardzo częstym. W badaniu z Rotterdamu, w populacji 3906 osób od 55 roku życia u 67% kobiet i 55% mężczyzn obserwowano radiologiczne cechy zmian zwyrodnieniowych ręki. U osób po 80 roku życia, 53% kobiet i 33% mężczyzn miało zmiany zwyrodnieniowe kolana. Tyko około połowy osób z widocznymi w badaniach radiologicznych zmianami zwyrodnieniowymi  ma dolegliwości (i odwrotnie, połowa osób z objawami nie ma zmian radiologicznych).

Pierwszym i dominującym objawem jest ból a drugim sztywność poranna, zwykle ustępująca w ciągu kilku minut. Badaniem potwierdzającym rozpoznanie jest klastyczne zdjęcie RTG.Inne badania (np. MRI) konieczne są rzadko i wykonuje się je dla wykluczenia innych chorób takich jak osteonekroza, choroba Paget’a, artropatie zapalne  oraz złamania napięciowe. Poziom białka C-reaktywnego jest zwykle prawidłowy. Badania laboratoryjne wykonywane są dla wykluczenia innych chorób, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów czy dna moczanowa.

European League Against Rheumatism i Osteoarthritis Research Society International opublikowały rekomendacje poświęcone leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów. Wykazano, że  korzystny wpływ mają ćwiczenia, działania mające na celu ochronę stawów, redukcja wagi ciała I inne środki mające na celu odciążenie zajętych stawów  (wielkość efektu 0,20–0,50). Często stosuje się wkładki, laseroterapię, elektroterapię, leczenie ultradźwiękami i akupunkturę ale dowodów na ich skuteczność jest mało.

Lekiem przeciwbólowym pierwszego rzutu jest paracetamol, ale pacjenci często udają się po poradę  gdy był już z niewielkim skutkiem stosowany. Kolejnym etapem leczenia są niesterydowe leki przeciwzapalne, które powinny być stosowane w możliwie małej dawce i możliwie krótkotrwale.  Silne leki opioidowe zarezerwowane są na wyjątkowe okoliczności, np. przed zabiegiem operacyjnym. Skuteczność i bezpieczeństwo słabszych opioidów (np. tramadolu) nie zostały ocenione w długoterminowych badaniach, ich stosowanie wzbudza kontrowersje.

Pacjenci często stosują siarczan gukozoaminy, siarczan chondroityny czy kwas hialuronowy. Choć wyniki prac są dyskusyjne to większość opublikowanych badań wskazuje na skuteczne przeciwbólowe działanie glukozoaminy (wielkość efektu 0,30 do 0.87) ale brak jej wpływu np. na funkcję stawów. Badania nad skutecznością kwasu hialuronowego we wstrzyknięciach dostawowych przyniosły zmienne wyniki (oceniane w przypadku zmian w stawach kolanowych).

Chirurgiczne płukanie i czyszczenie stawu kolanowego okazało się nieskuteczne w porównaniu z placebo i nie jest zalecane. Wymiana stawu kolanowego jest kosztowo opłacalna u chorych z poważnymi objawami związanymi z pogorszeniem jakości życia pomimo leczenia zachowawczego. Trwają badania nad zastosowaniem kalcytoniny. Dotychczasowe badania z bisfosfonianami nie potwierdziły ich korzystnego wpływu na dolegliwości i progresję zmian radiologicznych.

Opracowane na podstawie: Lancet / 18 czerwca 2011
Magdalena Lipczyńska