Czy badania przesiewowe w raku jajnika są skuteczne?

Saundra S. Buys i wsp – Effect of Screening on Ovarian Cancer Mortality LINK: JAMA 2011;305:2295

Rak jajnika to jeden z 5 głównych nowotworów odpowiedzialnych za zgony nowotworowe kobiet. Wysoką śmiertelność przypisuje się zwykle nieswoistym objawom, które pojawiają się dopiero w momencie rozwoju zaawansowanej postaci choroby.

O ile rak ograniczony do samego jajnika ma 5-letnią przeżywalność sięgającą 92%, o tyle jego zaawansowana postać (w której jest rozpoznawany u większości kobiet) ma 5-letnią przeżywalność wynoszącą zaledwie 30%. Wczesne wykrywanie raka jajnika mogłoby zatem poprawić rokowanie. Dlatego też celem badania Prostate, Lung, Colorectal and Ovarian (PLCO) Cancer Screening Trial, była ocena skuteczności przezpochowowych badań ultradźwiękowych oraz oznaczeń  antygenu nowotworowego 125 (CA-125) jako narzędzi przesiewowych mających zmniejszyć śmiertelność związaną z tym nowotworem.

Wyniki PLCO Cancer Screening Trial poświęcone rakowi jajnika przedstawiono na łamach Journal of the  American Medical Association. Wzięło w nim udział  78 216 kobiet w wieku 55 do 74 lat, podzielonych losowo na grupy poddane corocznym badaniom przesiewowym polegającym na oznaczeniach poziomów CA-125 przez 6 lat i ultrasonograficznych badań przezpochwowych przez 4 lata (n=39 105) lub objętych opieką standardową (n=39 111) w latach 1993 do 2001.

Pacjentki obserwowano przez maksymalnie 13 lat (mediana 12.4 lat, zakres 10.9-13.0 lat), do końca lutego 2010. W tym czasie rak jajnika rozpoznano u 212 kobiet (5.7 na 10 000 osobo-lat) w grupie interwencji oraz u 176 (4.7 na 10 000 osobo-lat) w grupie leczonej standardowo (RR 1.21; 95% CI 0.99-1.48).

Odnotowano 118 zgonów związanych z rakiem jajnika (3.1 na 10 000 osobo-lat) w grupie interwencji oraz 100 zgonów (2.6 na 10 000 osobo-lat) w grupie objętej opieką standardową (RR 1.18; 95% CI 0.82-1.71). Z 3285 kobiet z fałszywie-dodatnim wynikiem badania, 1080 poddano diagnostyce chirurgicznej odnotowując jej istotne powikłania u 163 kobiet (15%).

W tym samym czasie odnotowano 2924 zgonów z innych przyczyn (wykluczając nowotwory jajnika, jelita grubego i płuc) (76.6 na 10 000 osobo-lat) w grupie interwencji oraz 2914 zgonów (76.2 na 10 000 osobo-lat) w grupie leczonej standardowo (RR, 1.01; 95% CI, 0.96-1.06).

A zatem w zaproponowanym przez autorów schemacie postępowania badania przesiewowe nie tylko nie zmniejszyły śmiertelności w raku jajnika ale także, w przypadku wyników fałszywie dodatnich, wiązały się z powikłaniami procedur stanowiących następstwo fałszywie pozytywnego wyniku testu.

Opracowane na podstawie: JAMA / 8 czerwca 2011
Magdalena Lipczyńska