Rycerz, walet, pionek – wzorce zachowań w społeczeństwie a system ochrony zdrowia

S.H. Jain i J. Rother, – Are patients knights, knaves, or pawns? LINK: JAMA 2011;305:2112

Na łamach Journal of the American Medical Association (JAMA) opublikowano interesujący komentarz poświęcony relacji  między wzorcami zachowań pacjentów a odpowiadającymi im zasadami funkcjonowania systemu ochrony zdrowia. Posługując się porównaniami ze świata gier pacjentów umownie podzielono na „szlachetnych rycerzy”, „samowolnych waletów”,  i „pionki” – jak to określono w komentarzu.

Najbardziej pożądaną grupą w systemie ochrony zdrowia są „rycerze” – osoby cechujące się racjonalną i aktywną postawą wobec własnego stanu zdrowia. W ich przypadku można uznać że ochrona ich zdrowia będzie efektem rozumnego porozumienia się między dwoma stronami: lekarzami i chorymi, stanowiącymi centralny element systemu opieki zdrowotnej.

Grupa „waletów” nie jest zainteresowana systematyczną ochroną własnego zdrowia, a jedynie pełnym korzystaniem z zasobów systemu, gdy zajdzie taka potrzeba. Do tak nieracjonalnej postawy system musi się zaadaptować, chroniąc przed zbędnymi wydatkami i przesuwając ciężar decyzji na lekarzy prowadzących, których zadaniem jest ograniczanie żądań. Próbę rozwiązania i jednocześnie konsekwencję takich zachowań stanowi skomplikowany i niejednoznaczny system ubezpieczeń.

Z kolei „pionki”, zachowują się całkowicie biernie a stan ich zdrowia zależy wyłącznie od aktywności systemu zdrowia i narzucania odpowiednich reguł przez osoby trzecie.

Bez wątpienia najbardziej pożądane są partnerskie relacje pomiędzy dawcami i biorcami usług medycznych. Coraz większa wiedza i postęp technologiczny powodują, że medycyna może stawać się bardziej przyjazna czyniąc z pacjenta postać centralną, z którą się współpracuje, a nie kontroluje i narzuca proponowane schematy. Tak byłoby w świecie idealnym. Należy jednak pamiętać że w każdym systemie ochrony zdrowia poza „rycerzami” są także „pionki” i „walety” a obecność tych figur do pewnego stopnia narzuca reguły gry.

Opracowane na podstawie: JAMA / 25 maja 2011
Marek Kowrach