Epoki żywienia człowieka

D.S. Ludwig – Technology, diet, and the burden of chronic disease LINK: JAMA 2011;305:1352

Komentarz redakcyjny na łamach Journal of the American Medical Association poświęcono współczesnemu modelowi żywienia człowieka. Uczyniono to jednak z perspektywy ewolucji rodzaju ludzkiego. W ten sposób autorzy wyodrębnili epoki w żywieniu, odpowiadające przełomom w technologii zdobywania i produkcji pożywienia.

Pierwsza rewolucja  w technologii żywienia rozpoczęła się około dwa miliony lat przed nasza erą, w okresie paleolitu. Wytworzenie narzędzi kamiennych a następnie odkrycie i opanowanie  ognia pozwoliły efektywnie zdobywać pokarm zwierzęcy i przygotowywać go. Uzupełniło to i zróżnicowało dotychczasowy sposób żywienia oparty na zbieractwie produktów roślinnych i spożywaniu owadów, co umożliwiło wytworzenie większego mózgu i dało impuls ewolucji.

Na około 12000 lat przed naszą erą opanowano metody uprawy roślin. Pozwoliło to zwiększyć dostępność kalorii i spowodowało znaczący wzrost populacji i ekspansję gatunku ludzkiego oraz stworzenie zrębów cywilizacji. Jednak tego rodzaju pokarm okazał się pokarmem jednostronnym i niedoborowym. W badaniach archeologicznych z tego okresu zauważono zmniejszenie wzrostu ludzi o kilkanaście centymetrów (to zmniejszenie wzrostu zostało dopiero stosunkowo niedawno wyrównane w krajach zachodnich). 

Trzecia rewolucja w technologii żywienia nastąpiła wraz z rewolucją przemysłową i m.in. wytwarzaniem na dużą skalę oczyszczonej mąki i cukru. Efekty tej zmiany kumulują się  w ostatnich latach. Jej istotą jest przemysłowe przetwarzanie na dużą skalę produktów żywnościowych, czego efektem jest wysoka gęstość kalorii i zmniejszenie zróżnicowania naturalnych produktów.

Przetworzona przemysłowo żywność oszukuje nasze mechanizmy regulacji poboru energii. Małe dzieci niezależnie od podanej porcji posiłku spożyją tą samą ilość kalorii, natomiast dzieci starsze przy większych porcjach spożywają więcej. Efektem rewolucji przemysłowej jest nie tylko większa gęstość energetyczna pokarmów, ale ich nieprawidłowy skład: mniej włóknika, mniej fitozwiązków, większa ilość nasyconych kwasów tłuszczowych i kwasów tłuszczowych trans oraz NaCl. Ostatecznie jest to podstawą rozwoju otyłości, nadciśnienia tętniczego oraz miażdżycy i jej powikłań. Instytucje zdrowia publicznego powinny zatem kontrolować sposób przetwarzania żywności przez jej producentów a poprzez edukację wpływać na sposób odżywiania jednostek.

Opracowane na podstawie: JAMA / 6 kwietnia 2011
Marek Kowrach