Czy można ufać standardom postępowania w medycynie?

John H. Powers – Practice guidelines. Belief, criticism, and probability LINK: Arch Intern Med 2011;171:15

W Archives of Internal Medicine warto zwrócić uwagę na kontrowersyjny artykuł Johna H. Powersa, poświęcony wiarygodności standardów postępowania w medycynie. Wbrew powszechnemu przekonaniu o tym, że standardy są podsumowaniem dowodów badawczych, na ich ostateczny kształt wpływa w dużym stopniu subiektywna interpretacja tychże dowodów, dokonywana przez ekspertów. Co więcej, krytycy standardów wskazują na brak przejrzystości zasad ich opracowywania, konflikty interesów autorów oraz pomijanie opinii stron, których udział mógłby korzystnie wpłynąć na jakość ostatecznego produktu.

Nierzadkim zjawiskiem są sprzeczności zaleceń formułowanych przez konkurujące ze sobą towarzystwa naukowe. Duży problem stanowi jakość dowodów wykorzystywanych przy opracowywaniu standardów. Przykładowo, z badania Lee i Vielemeyera wynika, że dostępne standardy postępowania w chorobach zakaźnych są oparte jedynie w 14 % na danych z badań z randomizacją i grupą kontrolną i aż w 55% na opiniach ekspertów i seriach przypadków.

Niezależnie od rzeczywistej wartości standardów, przekonanie o istnieniu bezwzględnych prawd w medycynie jest iluzją. Niemal każdy standard postępowania może ulec weryfikacji. Całkowite podważanie sensu opracowywania standardów jest oczywiście działaniem nieuzasadnionym. Z drugiej strony, niezbędna jest poprawa ich jakości, co wymaga olbrzymich nakładów finansowych na dobrze zaprojektowane badania porównawcze i obserwacyjne.

Nawet jednak wówczas, gdy standardy będą opierać się na całkowicie wiarygodnych dowodach naukowych, nie zastąpią myślenia lekarskiego i zdrowego rozsądku przy podejmowaniu decyzji. „Medycyna z książki kucharskiej”, jak określa się niekiedy bezkrytyczne korzystanie ze standardów, jest prawdopodobnie niewiele mniej groźna, niż traktowanie medycyny wyłącznie jako sztuki, a nie nauki.

Opracowane na podstawie: Jama Internal Medicine / 10 stycznia 2011
Krzysztof Kurek